بر خود واجب گرداند ، سرّ « كنت سمعه و بصره » بر وى مكشوف شده باشد . و ( 1 ) داند كه كيست عمل كننده به نفس ( 2 ) او ، و او جز آلتى بيش نيست .
* متن
و العمل منقسم ( 3 ) على ثمانية أعضاء من العبد ( 4 ) . و قد أخبر الله ( 5 ) - تعالى - أنّه هويّة ( 6 ) كلّ عضو منها ، فلم يكن العامل ( 7 ) غير الحقّ ، و الصّورة للعبد ، و الهويّة مدرجة فيه أي في اسمه لا غير .
* شرح
امّا اعضاى هشتگانه : دو چشم ، و دو گوش ، و دو دست ، و دو پاى .
* متن
لأنّه - تعالى - عين ما ظهر . و سمّى ( 8 ) خلقا و به كان الاسم الظَّاهر و الآخر للعبد و بكونه لم يكن ثمّ كان . و بتوقّف ( 9 ) ظهوره عليه و صدور العمل منه كان الاسم الباطن و الأوّل . فإذا رأيت ( 10 ) الخلق رأيت الأوّل و الآخر و الظَّاهر و الباطن .
* شرح
يعنى چون هويّت موصوفه به نعت اوّليّت در خلق دانستى ، و جهت ( 11 ) آن كه او آخر مراتب وجود است ، او را آخر و ظاهر شناختى ، و به جهت روحيّت و آن چه در عين او مكنونست ( 12 ) او را بباطنيّت ديدى ، پس هم اوّل و آخر ( 13 ) و هم ظاهر و هم باطن ترا معلوم شد .
هامش
( 1 ) س : داند كه . . . كنند .
( 2 ) س : به نفس او را جز .
( 3 ) ع : مقسّم .
( 4 ) د : من العبد الإنسان . ع : من الإنسان . س : من الإنسان من العبد .
( 5 ) ع : قد أخبر الحق .
( 6 ) د ، س : هويته .
( 7 ) و : عامل . د : غير العامل .
( 8 ) و : و يسمّى .
( 9 ) د ، س : يتوقّف
( 10 ) س : رأت الخلق الأول و الآخر .
( 11 ) س : و به جهت .
( 12 ) د : مكنون است .
( 13 ) د : هم آخر .