همه ( 1 ) و چون اعتبار آن كند ، كه ظاهر او مجلاى ( 2 ) باطن است ابدا ، گويد ( 3 ) اوست كه متجلَّى است و هم اوست كه متجلَّى ( 4 ) له است . پس ازين ( 5 ) عبارت عجيبتر چه باشد كه يك حقيقت بذاته ( 6 ) مقتضى چندين اعتبارات باشد ، و او به وحدت حقيقت خود ( 7 ) مبرّا و منزّه از عدّ و حدّ .
* متن
فمن ثمّ ( 8 ) و ما ثمّة
و عين ثمّ ( 9 ) هو ثمّة
فمن قد عمّه خصّه ( 10 )
و من قد خصّه عمّة
فما عين سوى عين ( 11 )
فنور عينه ظلمة
( 12 ) فمن يغفل عن هذا
يجد في نفسه غمّه
و ما يعرف ما قلنا
سوى عبد ( 13 ) له همّة
* شرح
يعنى ، چون [ يك ] عين واحدة است كه تكثّر در آن نيست ، پس ( 14 ) آن كه آن جاست كيست ( 15 ) ؟ و اين ( 16 ) كه اينجاست ( 17 ) چيست ؟ و حال آن كه ظاهر شد در صورت ( 18 ) هم اوست كه ظاهر شد در صورتى ديگر ( 19 ) . پس آن كس ( 20 ) كه عام گردانيد وجود را بر اعيان ، هم اوست ( 21 ) كه خاص گردانيد بر يك وجود و هم آن كس كه خاص گردانيد وجود را ، و با ( 22 ) هيئت معيّنه گردانيد هموست ( 23 ) كه او را عام
هامش
( 1 ) د : « همه » ندارد .
( 2 ) و : مجلئ .
( 3 ) د ، گويد كه . س : زيرا گويد كه .
( 4 ) س : متجلَّى است .
( 5 ) د ، س : ازين عجيبتر كه يك .
( 6 ) د ، س : بذاتها .
( 7 ) د : خود از عدد و حصر مبرّا و منزّه . س : مبرّا و منزّه از عدد و حصر .
( 8 ) د ، س ، و : ثمه .
( 9 ) س ، و : ثمه .
( 10 ) س : خصّه عمّه .
( 11 ) س : « عين » ندارد .
( 12 ) س : ظلمت .
( 13 ) د ، س ، و : نفس .
( 14 ) س : پس آن جا كيست .
( 15 ) د : « كيست » ندارد .
( 16 ) د : آن كه . س : آن چه .
( 17 ) د ، س : آن جاست .
( 18 ) د ، س : در صورتى .
( 19 ) د : صورت .
( 20 ) د : آن كه .
( 21 ) س : هموست .
( 22 ) د ، س : ماهيّت .
( 23 ) د : هم اوست كه آن را . . .