و كلاهما يطلق عليه الاسم ( 1 ) الأحد ، فاعلم ذلك .
* شرح
يعنى وقت باشد كه احديّت گويند ، و مرادشان احديّت اسماى الهيّه باشد كه در تحت حيطهء « الله » است . و اين احديّت كثرت است ، و باشد اطلاق احديت كنند از آن روى كه غنيست ( 2 ) از ما و از اعيان ما و از اسما و صفات . و اين احديت عين است و جمع الجمع خوانند .
* متن
فما أوجد الحقّ الظَّلال و جعلها ساجدة متفيّئة ( 3 ) عن اليمين و الشّمال إلَّا دلائل لك عليك و عليه لتعرف من أنت و ما نسبتك إليه و ما نسبته إليك حتّى تعلم ( 4 ) من أين أو من ( 5 ) أيّ حقيقة الهيّة ( 6 ) اتّصف ما سوى الله بالفقر الكلَّى إلى الله ، و بالفقر النّسبى بافتقار بعضه إلى بعض .
* شرح
يعنى إيجاد ظلال محسوسه كه ممتد گشته از اشخاص ، بدان ( 7 ) كه متذلَّل و ساجد ( 8 ) است بر زمين ، در حال طلوع از شمال به يمين ، و در غروب از يمين به شمال ، تا دليل بود ترا ، كه چنانچه آن سايهء وجود مشخّص تست عين خارجيّهء تو نيز سايهء عين ثابتهء تست ، و حقيقت تو سايهء حق است ، تا ترا محقّق شود كه ( 9 ) تو ظل ظل حقّى ، و چنانچه ظل محتاجست ( 10 ) به ذى ظلّ ، تو نيز محتاج و مفتقرى به وجود حقّ و چنانچه شخص مستغنيست ( 11 ) از ظل ، استغناى حق از عالم بدانى . و
هامش
( 1 ) د ، س ، و : اسم .
( 2 ) د ، س : غنى است .
( 3 ) د ، س : متعيّنة . د ، س ، و : عن الشّمال و اليمين .
( 4 ) د : نعلم .
( 5 ) د ، و : و من اى .
( 6 ) س : الإلهيّة . . . د : من اى وجه اتّصف ما سوى الحقّ بالفقر . . .
( 7 ) د ، س : بدانى كه .
( 8 ) س : ساجدست .
( 9 ) د : كه ظل .
( 10 ) د ، س : محتاج است به شخص .
( 11 ) س : مستغنى است .