معهوده كه ظاهر گشت به صورت ( 1 ) اين موجودات ، عين طبيعت است ( 2 ) .
* متن
فعالم الطَّبيعة صور في مرآة واحدة لا ، بل صورة واحدة في مرايا مختلفة . فما ثمّ إلَّا حيرة لتفرّق النّظر .
* شرح
اين روشن ( 3 ) است .
* متن
و من عرف ما قلناه لم يحر . و إن كان في مزيد علم ( 4 ) فليس إلَّا من حكم المحلّ ، و المحلّ عين العين الثّابتة : فيها يتنوّع الحقّ في المجلى فتتنوّع ( 5 ) الأحكام عليه ، فيقبل كلّ حكم ، و ما يحكم عليه إلَّا عين ما تجلَّى فيه ، و ما ثمّ إلَّا هذا .
* شرح
يعنى هر كه بدانست آن چه ما گفتيم ( 6 ) كه
يك روى و دو صد هزار برقع
يك زلف و دو صد هزار شانه ،
در حيرت نيفتند ، بلكه در عين آن حال در مزيد علم باشد ، و داند كه حيرت از ( 7 ) حكم محل است كه ( 8 ) آن عين ثابتهء عارف است . يا حاير كه به مثابه مرآت متعدده است ( 9 ) تا استعداد چه نمايش نمايد ( 10 ) ، گاه مستطيل و ( 11 ) گاه مستدير از آن نمايد كه آينه ( 12 ) در اصل نمايندگى بعضى مستطيل و بعضى مستدير افتاده باشد ، و إلَّا در جمال وجه متجلَّى نه استدارت ( 13 ) است و نه استطالت . و قوله « و ما ثمّ إلَّا هذا » ، اشارت به اين ( 14 ) است .
هامش
( 1 ) د ، س : بصور .
( 2 ) د ، س : « است » ندارد .
( 3 ) د : روشنست .
( 4 ) س : علم قليل الَّا من يحكم .
( 5 ) و ، ق ، س : فيتنوّع .
( 6 ) د ، س : بگفتيم .
( 7 ) د : در حكم .
( 8 ) د ، س : كه از عين آن .
( 9 ) د : يا .
( 10 ) د ، س : دارد .
( 11 ) س : گاه كه .
( 12 ) د ، س : آيينه .
( 13 ) د ، س : استدار است و نه استطال .
( 14 ) س : به اينست .