عايد به حق بود حديث نبوى ( 1 ) كه : « ليس حجابه إلَّا النّور و لا خفاءه إلَّا الظَّهور » .
* متن
فلا يدرك الحقّ إدراكه نفسه . فلا يزال في حجاب لا يرفع مع علمه بأنّه متميّز عن موجده بافتقاره . و لكن لا حظَّ له في الوجوب الذّاتيّ الَّذي ( 2 ) لوجود الحقّ فلا ( 3 ) يدركه ابدا .
* شرح
ضمير در « فلا يدرك ( 4 ) » و در « إدراكه نفسه » عايد ( 5 ) به عالم است ، و شايد كه در هر دو عايد به حق باشد يعنى « لا يدرك العالم الحقّ كما يدرك ( 6 ) الحقّ نفسه » و به تقدير اول اين بود كه : عالم از آن روى كه عالمست ( 7 ) و اطلاق سوى به روى كنند و در وى جز حجب نورانى و ظلمانى نيست ، ادراك حق نتوان ( 8 ) كرد به ذوق إلَّا به حجب ، با آن كه عالم ( 9 ) است به آن كه ( 10 ) او را ( 11 ) موجدى هست ، كه او در وجود محتاج است به آن موجد . و لكن ( 12 ) چون متّصف به صفت وجوب ذاتى نيست ، ابدا ادراك حق واجب الوجود نتواند ( 13 ) كرد زيرا چه ( 14 ) ادراك هر چيزى نتوان ( 15 ) كرد مگر به آن ( 16 ) چيز كه در وى بود از مناسبت .
* متن
فلا يزال الحقّ من هذه الحقيقة غير معلوم علم
هامش
( 1 ) د : حديث نبود كه .
( 2 ) س : الَّتي .
( 3 ) س : بل لا .
( 4 ) د ، س : يدركه .
( 5 ) س : عايدست به عالم .
( 6 ) د : يدرك نفسه .
( 7 ) د ، س : عالم است .
( 8 ) د ، س : نتواند كرد .
( 9 ) س : عالمست .
( 10 ) د ، س : با آن كه .
( 11 ) س : آن را .
( 12 ) د : و ليكن .
( 13 ) د ، س : نتواند كرد .
( 14 ) د ، س : زيرا كه .
( 15 ) س : نتواند .
( 16 ) د : با آن كه در وى بود . س : مگر به آنكه در وى بود .