مستحق اجرت المثل هست يا نه ؟ - ؟ .
جواب : اين محتاج به مرافعه است . ومجرد كاغذ حجت نيست هر چند ( أقرت واعترفت )
نوشته باشند در اينجا ، چه جاى تحقق وثبت . مگر اين كه آن كاغذ ونوشته كاغذى باشد
كه از براي حاكم ( يعنى مجتهد عادل ) مفيد قطع باشد ، واين بسيار نادر است . وهر گاه
مفيد علم نشود بايد رجوع كرد به بينه . واز صورت سوال ظاهر مىشود كه شهادت آن
علما ( شهادت فرع ) بوده ، يعنى چون جمعى شهادت داده بودهاند بر اقرار ضعيفه
بر مصالحه ، آنها شاهد شدهاند ونوشتهاند كه بر ما ثابت شد ومحقق شد . پس اگر آن
علما زنده نيستند وشهادت نمىدهند همان است كه گفتم كه مجرد كاغذ اعتبار ندارد .
وهر گاه زنده باشند والحال شهادت بدهند در نزد حاكم به عنوان شهادت فرع پس اگر
شهود أصل عادل نيستند ودر حين شاهد شدن شهود فرع ، هم عادل نبودهاند ، شهادت
باطل مىشود . وشهادت آن علما كه شهود فرعند ( بر فرض عدالت ايشان ) هم مسموع
نيست .
واگر أصل وفرع عادلند ولكن الحال شهود أصل منكر شهادتند - وهنوز مرافعه
نشده است وحاكم حكمي نكرده است به آن شهادت علما كه شاهد فرعند - ساقط
مىشود واعتبار ندارد . واگر وراث را سخن ديگر باشد بايد معلوم شود كه جواب آن
هم معلوم شود . وبه هر حال چون اين مطلب بدون مرافعه طي نمىشود ، ومرافعه شأن
مجتهد عادل است أو خود مىداند كه چه كم خواهد كرد . اين به استفتاء تمام
نمىشود .
وهر گاه مصالحه به ثبوت شرعي نرسيده ضعيفه مستحق اجرت المثل أيام تصرف
هست . وگاه است كه آن علما كه اين مطلب را نوشتهاند هر گاه در نزد حاكم حاضر شوند
وسخن ديگر وتقرير ديگر ( كه نه به عنوان شهادت فرع باشند ) بكنند در آن وقت حكم
متغير مىشود . به هر حال اين امر بدون حضور طرفين وشهود به انجام نمىرسد .
والله الهادي إلى سبيل الرشاد .
52 : سوال : هر گاه زيد منافع أراضي وأشجار باغي را با عمرو صلح كند به مبلغ ده