مصدر است كالعافية و الجاثية . و گفتند : صفت فعل است ، أى بفعلتهم ( 1 ) الطَّاغية ، و اين معنى قول مجاهد است و ابن زيد ، و دليل اين تأويل قوله : كَذَّبَتْ ثَمُودُ بِطَغْواها ( 2 ) . قتاده گفت : يعني بالصّيحة الطَّاغية الَّتي تجاوزت حدّ الصّياح ، به آن صيحهء متجاوز الحدّ [ كه بيرون از عادت ديگر صياح بود - چنان كه در قصّهء ايشان برفته است ] ( 3 ) . * ( [ وَأَمَّا عادٌ فَأُهْلِكُوا بِرِيحٍ صَرْصَرٍ عاتِيَةٍ ] ) * ، و امّا عاد را هلاك كردند به بادى سخت متجاوز الحدّ ] ( 4 ) . شهر بن حوشب روايت كرد از عبد اللَّه عبّاس كه رسول - صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم - گفت : ( 5 ) خداى تعالى هيچ بادى نفرستاد و [ هيچ ] ( 6 ) بار اين الَّا به مقدار و مكيال الَّا روز هلاك عاد و قوم نوح كه اين ( 7 ) روز باران ، در فرشتگان نگاهبان ( 8 ) ، عاصى شد و از فرمان ايشان بيرون آمد ، و رسول - صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم - اين آيت بخواند :
* ( إِنَّا لَمَّا طَغَى الْماءُ ) * ( 9 ) ، و باد روز هلاك عاد هم طاغى و عاتى شد در خازنان و فرمان ايشان نبرد ، آنگه اين آيت بر خواند : * ( وَأَمَّا عادٌ فَأُهْلِكُوا بِرِيحٍ صَرْصَرٍ عاتِيَةٍ ) * .
* ( سَخَّرَها عَلَيْهِمْ سَبْعَ لَيالٍ ) * ، أى سلَّطها عليهم ( 10 ) ، هفت شب و هشت ( 11 ) روز بر ايشان مسلَّط كرد . و « تسخير » ، استعمال چيزى باشد به اقتدار ، براى آن سبع بى « ها » گفت كه شب مؤنّث است و در ثمانيه « ها » در آورد ( 12 ) كه روز مذكّر است ، و در اعداد چنين باشد بر عكس از سه تا ده ، ثبوت « تا » علامت تذكير باشد و
هامش
( 1 ) . اساس : بفعلهم ، با توجّه به آد و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد .
( 2 ) . سورهء شمس ( 91 ) آيهء 11 .
( 6 - 4 - 3 ) . اساس : ندارد ، با توجّه به آد و ديگر نسخه بدلها افزوده شد .
( 5 ) . كا كه .
( 7 ) . آد و ديگر نسخه بدلها : كه در آن .
( 8 ) . آد و ديگر نسخه بدلها : نگهبانان .
( 9 ) . سورهء حاقّه ( 69 ) آيهء 11 .
( 10 ) . كا * ( وَثَمانِيَةَ أَيَّامٍ حُسُوماً ) * .
( 11 ) . اساس : هفت ، با توجّه به آد و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد .
( 12 ) . كا : در آوردند .