كه ( 1 ) تو را مىكنند با دين خود و خدايان ( 2 ) خود ( 3 ) .
آنگه گفت [ 67 - ر ] : * ( [ وَدُّوا لَوْ تُدْهِنُ فَيُدْهِنُونَ ] ) * ( 4 ) ، ايشان مىخواهند كه تو چون ايشان باشى ، مداهنه كنى تا ايشان مداهنه كنند . عطيّه و ضحّاك گفتند :
يعنى ( 5 ) لو تكفر فيكفرون ، و مثله قوله تعالى : وَدُّوا لَوْ تَكْفُرُونَ كَما كَفَرُوا فَتَكُونُونَ سَواءً ( 6 ) .
عبد اللَّه عبّاس گفت : مىخواهند كه تو رخصت دهى تا ايشان نيز رخصت دهند . كلبيّ گفت : مىخواهند تا تو با ايشان بسازى تا ايشان [ نيز ] ( 7 ) با تو بسازند .
حسن گفت : مصانعه كنى ( 8 ) در دين تا ايشان نيز مصانعه كنند . زيد أسلم گفت :
منافقى كنى تا ايشان نيز منافقى كنند ، ابن كيسان گفت : مقارنه كنى تا ايشان نيز همان كنند ، و اقوال متقارب المعنى است ( 9 ) ، يعنى تشديد و مضايقه نكنى تا ايشان نيز با تو سختى نكنند ( 10 ) .
* ( وَلا تُطِعْ كُلَّ حَلَّافٍ مَهِينٍ ) * ، گفت : و طاعت مدار هر سوگند خوارى را به باطل . گفتند : وليد بن مغيره را خواست ، و گفتند : أسود بن عبد يغوث را ، و گفتند :
أخنس بن شريق را . * ( مَهِينٍ ) * ، أى حقير ضعيف . عبد اللَّه گفت : * ( مَهِينٍ ) * ، أى كذّاب .
قتاده گفت : كثير الشّرّ ، بسيار بدى باشد .
هامش
( 1 ) . آد و ديگر نسخه بدلها : در دعوت كه .
( 2 ) . اساس : پدران ، با توجّه به آد و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد .
( 3 ) . چاپ شعرانى ( 11 / 231 ) آيه در شأن آنان آمد كه رسول - صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم - را دعوت كردند با دين خود و پدران خود .
( 4 ) . اساس : ندارد ، با توجّه به آد و ديگر نسخه بدلها ، از قرآن مجيد افزوده شد .
( 5 ) . آد و ديگر نسخه بدلها ودّوا .
( 6 ) . سورهء نساء ( 4 ) آيهء 189 .
( 7 ) . اساس : ندارد ، با توجّه به آد و ديگر نسخه بدلها افزوده شد .
( 8 ) . آد و ديگر نسخه بدلها : مصارفه .
( 9 ) . آد و ديگر نسخه بدلها : اقوال همه به يكديگر نزديكند .
( 10 ) . آد ، گا قوله تعالى .