كا كافرانند كه از شما مفتون كيست . مفسّران در معنى و وجه او خلاف كردند .
بعضى گفتند : مراد به « مفتون » فتنه است ، يعنى جنون و ديوانگى . مفعول در جاى مصدر نهاده ، كقولهم : ما لفلان معقول و ماله مجلود ، أى عقل و جلد ، و قال الرّاعي :
حتّى اذا لم يتركوا لعظامه
لحما و لا لفؤاده معقولا
[ أى عقلا ] ( 1 ) ، يعنى بدانى تو و ايشان كه ديوانگى به كيست و ديوانه كدام است از ميان شما ، و اين معنى قول ضحّاك است و روايت عوفى از عبد اللَّه عبّاس . بعضى ديگر گفتند : « با » به معنى « في » است ، أى في أيّكم المفتون ، أي المجنون . بدانيد كه ديوانه در ميان شما كيست ، و مراد به « مفتون » ديوانه ( 2 ) است كه شيطان او را به فتنه آورده باشد ، و اين معنى قول مجاهد است . بعضى ديگر گفتند : « با » زياده است ، كقوله : تَنْبُتُ بِالدُّهْنِ ( 3 ) ، و قوله : عَيْناً يَشْرَبُ بِها عِبادُ اللَّه ( 4 ) ، و قال الرّاجز :
نحن بنو جعدة اصحاب الفلج
نضرب بالسّيف و نرجوا بالفرج
أي نرجوا الفرج .
* ( إِنَّ رَبَّكَ هُوَ أَعْلَمُ بِمَنْ ضَلَّ عَنْ سَبِيلِه وَهُوَ أَعْلَمُ بِالْمُهْتَدِينَ ) * ، گفت : خداى تعالى عالمتر است به آن كس كه از راه او گمراه باشد ( 5 ) و او عالمتر است به آنان كه بر راه راست باشند .
* ( فَلا تُطِعِ الْمُكَذِّبِينَ ) * ، آنگه [ خطاب كرد با ] ( 6 ) رسول و امّت در آن داخل ( 7 ) ، گفت : فرمان مبر اين كافران را كه تكذيب مىكنند تو را و آيات مرا در وعدهاى
هامش
( 6 - 1 ) . اساس : ندارد ، با توجّه به آد و ديگر نسخه بدلها افزوده شد .
( 2 ) . كا ، گا : مجنون .
( 3 ) . سورهء مؤمنون ( 23 ) آيهء 20 .
( 4 ) . سورهء دهر ( 76 ) آيهء 6 .
( 5 ) . آد و ديگر نسخه بدلها : شد .
( 7 ) . اساس : گفت و ما نيز در مدارا داخليم ، با توجّه به آد و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد .