او روايت كرد از عبد الرّحمن بن غنم كه : رسول را - صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم - پرسيدند از « عتلّ » و « زنيم » ، گفت : مردى باشد شديد الخلق ، تن درست ، اكول ، شروب ، كه طعام و شراب چندان كه خواهد و يابد [ بخورد ] ( 1 ) فراخ شكم ، ظالم .
شهر بن حوشب روايت كرد ( 2 ) از شدّاد بن اوس از رسول - صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم - كه او گفت :
لا يدخل الجنّة جوّاظ و لا جعظرىّ و لا عتلّ زنيم
، گفتند :
[ يا رسول اللَّه ] ( 3 ) « جوّاظ » كه باشد ؟ گفت : مردى جمّاع منّاع . گفتند : جعظرىّ كه باشد ؟ گفت : فظَّ غليظ ، بدخوى جافى . گفتند : عتلّ زنيم كه باشد ؟ گفت : هر فراخ شكمى محكم خلقى اكول و شروب غشوم ظلوم .
زيد اسلم روايت كرد كه رسول - صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم - گفت :
آسمان بگريد از [ هر ] ( 4 ) مردى كه خداى تعالى او را تنى درست داده باشد و شكمى و كفافى كه او را بايد ، آنگه بر مردم ظلم كند ،
فذلك العتلّ الزّنيم
، و [ نيز ] ( 5 ) گفت : آسمان بگريد از پير زنا كننده ( 6 ) [ 67 - پ ] و نزديك آن بود كه زمين برنگيرد او را .
* ( أَنْ كانَ ذا مالٍ وَبَنِينَ ) * ، ابو جعفر و ابن عامر و يعقوب خواندند : « آن » بالمدّ ، و حمزه خواند و عاصم به روايت ابو بكر « أأن » ، به دو همزه و ( 7 ) على الاستفهام ، و باقى قرّاء به يك همزه خواندند على الخبر . آن كه به استفهام خواند آن را دو وجه بود : يكى آن كه لأن كان ذا مال و بنين ، براى آن كه او خداوند مال و فرزندان است ( 8 ) .
هامش
( 5 - 4 - 3 - 1 ) . اساس : ندارد ، با توجّه به آد و ديگر نسخه بدلها افزوده شد .
( 2 ) . آد و ديگر نسخه بدلها از عبد الرّحمن بن غنم و .
( 6 ) . آد و ديگر نسخه بدلها مردى پير كه زنا كند .
( 7 ) . آد ، كا ، گا : ندارد .
( 8 ) . اساس اذا تتلى . . . براى آن كه او خداوند مال . . . ، با توجّه به آد و ديگر نسخه بدلها ترتيب عبارت آورده شد .