عليهم حيث قالوا : مُعَلَّمٌ مَجْنُونٌ ( 1 ) . و قوله : بِنِعْمَةِ رَبِّكَ فَحَدِّثْ ( 2 ) ، گفتند : مراد به اين نعمت نبوّت است ، يعنى نبوّت ربّك ، يعنى تو [ به نبوّت ] ( 3 ) ديوانه نباشى ، و خداى تعالى بر تو نعمت كرده است به نبوّت ، و قيل : بعصمة ربّك ، و قيل :
به حمد اللَّه ( 4 ) ، و گفتند : مراد ( 5 ) آن است ( 6 ) ما انت بمجنون و النّعمة فى ذلك لربّك ، چنان كه ( 7 ) : سبحانك اللَّهمّ و بحمدك ، أى و لحمدك ( 8 ) .
قولى ديگر آن است كه : ما أنت مع نعمة ( 9 ) ربّك بمجنون ، يعنى با آن كه ديوانگى نعمت است از خداى تعالى از آن جا كه مصلحت است و اعتبار در دين و بر آن اغراض بسيار است با اين كه تعلَّق دارد به جنون ، تو ديوانه نهاى ( 10 ) ، يعنى با آن كه ديوانگى عيب نيست و از خداى تعالى نعمتى است ، تو ديوانه نهاى ( 11 ) .
* ( وَإِنَّ لَكَ لأَجْراً غَيْرَ مَمْنُونٍ ) * ، و تو را مزدى خواهد بودن ناكاسته نا منقطع ، من قولهم : حبل ممنون ( 12 ) ، أى منقطع أى ( 13 ) غير منين .
* ( وَإِنَّكَ لَعَلى خُلُقٍ عَظِيمٍ ) * [ 66 - پ ] ، و تو بر خوى بزرگوارى . عبد اللَّه عبّاس گفت و مجاهد : أى على دين عظيم ، تو بر دينى بزرگوارى . حسن گفت : خلق رسول آداب قرآن بود . و عايشه را پرسيدند از خلق رسول - صلَّى اللَّه
هامش
( 1 ) . سورهء دخان ( 44 ) آيهء 14 .
( 2 ) . آد فحدّث .
( 3 ) . اساس : ندارد ، با توجّه به آد و ديگر نسخه بدلها افزوده شد .
( 4 ) . آد و ديگر نسخه بدلها : ربّك .
( 5 ) . آد و ديگر نسخه بدلها : معنى .
( 6 ) . گا كه .
( 7 ) . آد و ديگر نسخه بدلها گفت .
( 8 ) . آد و ديگر نسخه بدلها : الحمد لك .
( 9 ) . آد و ديگر نسخه بدلها : ما انت بنعمة .
( 11 - 10 ) . آد ، گا : ديوانه نيستى .
( 12 ) . اساس : متين ، با توجّه به آد و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد .
( 13 ) . كذا : در اساس ، آد و ديگر نسخه بدلها : ندارد .