و نزديك است ( 1 ) خواهند آنان كه كافر شدند كه تا آرند تو را به چشمهاى خود چون بشنوند ذكر و مىگويند او ديوانه است .
و نيست او جز ياد كردى جهانيان را .
ن ( 2 ) ، قرّاء خلاف كردند در « نون » : بعضى اظهار كردند و بعضى اخفاء .
عبد اللَّه عبّاس « نون » خواند به كسر « نون » على اضمار ( 3 ) حرف القسم ، و عيسى بن عمرو خواند : « نون » به فتح على اضمار فعل ، أى أقرء نون .
مفسّران در معنى او خلاف كردند . مجاهد و مقاتل و مرّة الهمدانيّ و عطاء الخراسانىّ ( 4 ) و سدّى و كلبيّ گفتند [ كه : نون ] ( 5 ) آن ماهى است كه زمين بر پشت او نهاده است ( 6 ) [ و ] ( 7 ) اين روايت ابو ظبيان است از عبد اللَّه عبّاس كه گفت :
اوّل چيزى كه خداى تعالى آفريد قلم بود ، بر لوح برفت با آنچه خواست بودن ، آنگه بخارى از آب برآورد از آن بخار آسمان بيافريد ، آنگه « نون » [ را ] ( 8 ) بيافريد - آن ماهى كه زمين بر پشت او نهاده است و زمين [ را ] ( 9 ) بر پشت او نهاد ، نون ( 10 ) بجنبيد و زمين را بجنبانيد ، حق تعالى كوهها را بيافريد ( 11 ) به ميخ زمين كرد تا ساكن شد ، آنگه عبد اللَّه عبّاس اين آيت بخواند : * ( ن وَالْقَلَمِ وَما يَسْطُرُونَ ) * .
مفسّران در نام او خلاف كردند . كلبىّ و مقاتل گفتند : نام او يهموت است ، أبو اليقظان [ 65 - پ ] و واقدى گفتند : ليوثا بود ( 12 ) ، كعب گفت : لوشا ( 13 ) ، و
هامش
( 1 ) . اساس : اگر ، با توجه به ترجمه دوباره آيه در متن تفسير همين نسخه تصحيح شد .
( 2 ) . آد و ديگر نسخه بدلها * ( وَالْقَلَمِ وَما يَسْطُرُونَ ) * .
( 3 ) . اساس : اظهار ، با توجّه به كا تصحيح شد .
( 4 ) . كا : عطاء الخوراسانى .
( 9 - 8 - 7 - 5 ) . اساس : ندارد ، با توجّه به آد و ديگر نسخه بدلها افزوده شد .
( 6 ) . آد و ديگر نسخه بدلها : بر پشت اوست .
( 10 ) . آد و ديگر نسخه بدلها : آنگه آن ماهى .
( 11 ) . كا و .
( 12 ) . آد و ديگر نسخه بدلها : اليوتاست .
( 13 ) . اساس : ليوثا ، با توجّه به آد و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد ، چاپ قرطبى ( 18 / 224 ) : لوثوثا .