فوت نشود . و چون داند كه [ بدون ] ( 1 ) تاختن ( 2 ) به نماز رسد ، بر او واجب نيست تاختن ( 3 ) كردن و جماعتى [ بسيار از ] ( 4 ) مفسّران اين سعى را بر مضىّ و رفتن تفسير دادند .
زهرى روايت كرد از سالم [ از ] ( 5 ) پدرش [ كه ] ( 6 ) گفت : هميشه از عمر ( 7 ) چنين شنيدم كه : فامضوا الى ذكر اللَّه ، و اين قراءت اوست . و اعمش گفت از ابراهيم كه : عبد اللَّه مسعود همچنين خواند ، و حسن گفت : آن نه سعى به قدم ( 8 ) است ( 9 ) ، آن به نيّت ( 10 ) و عمل است و به خشوع و خضوع . و قتاده همين تفسير كرد ، گفت :
بالقلب لا بالعدو . شافعى گفت : اين ( 11 ) سعى اين ( 12 ) جا عمل است ، يعنى كار بنديد ، [ ألا ترى ] ( 13 ) الى قوله : وَأَنْ لَيْسَ لِلإِنْسانِ إِلَّا ما سَعى ( 14 ) ، أى ما عمل . و قوله :
إِنَّ سَعْيَكُمْ لَشَتَّى ( 15 ) ، أى عملكم ، و قوله : وَإِذا تَوَلَّى سَعى فِي الأَرْضِ لِيُفْسِدَ فِيها ( 16 ) ، و قال زهير :
سعى بعد هم قوم لكى يدركوهم
فلم يدركوهم لم يلاموا و لم يألوا ( 17 )
قوله : * ( إِلى ذِكْرِ اللَّه ) * ، سعيد بن المسيّب گفت : يعنى الى سماع الخطبة ، بشتابيد به سماع خطبه كه در او ذكر خداى باشد ، و قيل : [ الى ] ( 18 ) موعظة الامام ، و قيل : الى الصّلوة ، و حمل كردن بر عموم اوليتر باشد . * ( وَذَرُوا الْبَيْعَ ) * ، و بيع رها كنيد ،
هامش
( 18 - 13 - 6 - 5 - 4 - 1 ) . اساس : ندارد ، با توجّه به آد و ديگر نسخه بدلها افزوده شد .
( 3 - 2 ) . اساس : تأخير ، با توجّه به آد و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد .
( 7 ) . اساس : عم .
( 8 ) . آد ، گا : اين نه سعى تقديم ، كا : اين سعى تقديم است .
( 9 ) . آد به عمل ، گا و عمل .
( 10 ) . آد و ديگر نسخه بدلها : بل تقديم نيّت .
( 11 ) . آد ، گا : ندارد .
( 12 ) . اساس : آن ، با توجّه به آد و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد .
( 14 ) . سورهء نجم ( 53 ) آيهء 39 .
( 15 ) . سورهء ليل ( 92 ) آيهء 4 .
( 16 ) . سورهء بقره ( 2 ) آيهء 205 .
( 17 ) . اساس : يسألوا ، با توجّه به كا تصحيح شد .