« سفر » باشد ، كشبر و اشبار ، و طمر و اطمار ، و طفل و اطفال ، و شبل و اشبال ، و براى آن كتاب را « سفر » خوانند كه در او كشف كرده باشند از چيزهاى پوشيده من قولهم : سفرت المرأة عن وجهها اذا كشفت عن وجهها ، و الرّجل عمامته عن رأسه ، و اسفر الصّبح اذا أضاء . و « سفر » مصدر باشد ، و « سفر » مفعول كذبح و ذبح ، و نقض و نقض ، و وجه مثل و شبه از آن جاست كه ايشان ندانند كه در توريت چيست به منزلهء آن كه خر نداند كه بر پشت او چيست از آنچه در آن كتابها باشد ، و أنشد ابو سعيد الضّرير ( 1 ) :
زوامل للاسفار لا علم عندهم
بمضمونها الَّا كعلم الاباعر
لعمرك ما يدري المطىّ اذا غدا
بأسفاره أوراح ما فى الغرائر
* ( بِئْسَ مَثَلُ الْقَوْمِ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآياتِ اللَّه ) * ، و گفتند تقدير آن است كه :
بئس القوم قوم هذه صفتهم ، و « مثل » صله باشد ، [ يعنى ] ( 2 ) بد قوماند قومى كه اين صفت دارند . * ( وَاللَّه لا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ ) * ، و خداى تعالى كافران را راه بهشت ننمايد . آنگه گفت يا محمّد جواب ده اين جهودان را كه گفتند :
نَحْنُ أَبْناءُ اللَّه وَأَحِبَّاؤُه ( 3 ) ، بگوى كه اى آنان كه جهود شدهايد . * ( إِنْ زَعَمْتُمْ ) * ، اگر دعوى مىكنيد كه شما دوستان خداييد بيرون اين مردمان كه محمّد است - صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم - و صحابهء او . * ( فَتَمَنَّوُا الْمَوْتَ إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ ) * ، تمنّاى مرگ كنيد اگر راست گيريد در اين دعوى [ براى آن كه مرگ باشد كه شما را به سراى ثواب رساند ، و آن كس كه اين دعوى كند و راست گير باشد در اين دعوى ] ( 4 ) همه تمنّاى او آن باشد كه از اين زندان بجهد و بدان راحت پيوندد ، چنان كه حضرت امير المؤمنين - صلوات اللَّه و سلامه
هامش
( 1 ) . اساس : الضّرور ، كا : الضّريره ، با توجّه به آد ، گا تصحيح شد .
( 4 - 2 ) . اساس : ندارد ، با توجّه به آد و ديگر نسخه بدلها افزوده شد .
( 3 ) . سورهء مائده ( 5 ) آيهء 18 ، آد و ديگر نسخه بدلها * ( قُلْ يا أَيُّهَا الَّذِينَ هادُوا ) * .