علما در آن خلاف كردند ( 1 ) . عبد اللَّه عمر و سعيد جبير گفتند : عجماند ايشان ، و اين روايت ليث است از مجاهد ، و دليل اين قول آن خبر است كه أبو هريره روايت كرد كه : چون اين آيت آمد ، صحابه در او سخن گفتند تا اين ديگران كيستند . رسول - صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم - روى به سلمان كرد و گفت : اگر دين آن جا باشد كه ثريّاست ، جماعتى از اينان دست به او زنند - يعنى از پارسيان .
عبد الرّحمن بن ابي ليلى روايت كرد از مردى از صحابهء رسول كه رسول - صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم - گفت ( 2 ) : در خواب ديدم گوسفندان بسيار در قفاى من مىروند سياه ، پس دنبال ( 3 ) ايشان گوسفندان ( 4 ) خاك رنگ بر آمدند و متابعت كردند . يكى از صحابه ( 5 ) را گفت : تعبير اين خواب چه باشد ؟ گفت : يا رسول اللَّه من تعبير آن چنان دانم ( 6 ) كه عرب مسخّر تو شوند . آنگه عجم از [ پى ] ( 7 ) ايشان مسخّرت شوند ( 8 ) . رسول - صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم - گفت : جبرئيل را پرسيدم همين تعبير كرد . سدّي گفت : هر كجا كه ( 9 ) عبد الرّحمن بن ابي ليلى روايت كند :
حدّثني رجل ( 10 ) من اصحاب رسول اللَّه ، مراد به آن علىّ بن ابي طالب است - صلوات اللَّه و سلامه عليه - و همچنين [ چون ] ( 11 ) گويد : مردى از اهل بدر روايت كرد [ 38 - پ ] هم او را خواهد . اصحاب او از او [ چنين ] ( 12 ) شناختندى از او نپرسيدندى . عكرمه گفت و مقاتل : تابعانند . ابن زيد و مقاتل حيّان گفتند :
هامش
( 1 ) . آد و ديگر نسخه بدلها : مفسّران خلاف كردند كه اينان كهاند .
( 2 ) . آد و ديگر نسخه بدلها من .
( 3 ) . آد و ديگر نسخه بدلها : به دنبالهء .
( 4 ) . آد ، گا : گوسفندانى .
( 5 ) . آد ، كا : صحابى .
( 6 ) . آد و ديگر نسخه بدلها : تعبير چنين مىكنم .
( 12 - 11 - 7 ) . اساس : ندارد ، با توجّه به آد و ديگر نسخه بدلها افزوده شد .
( 8 ) . آد ، گا : مسخّر تو گردند .
( 9 ) . آد ، گا : هر گاه كه .
( 10 ) . اساس : رجلا ، با توجّه به آد و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد .