سه ضرب است : يكى آن است كه مسلمانان بستانند بر سبيل تطهير ( 1 ) و آن مال صدقه ( 2 ) است و حكم آن در آيت صدقات ظاهر است و مستحقّان آن پيدااند في قوله : إِنَّمَا الصَّدَقاتُ لِلْفُقَراءِ ، ( 3 ) - الآية . و دوم غنايم است ( 4 ) آن هر مالى باشد كه از كافران به تيغ بستانند بر سبيل قهر و غلبه و آن را مستحقّان ظاهراند في قوله :
وَ اعْلَمُوا أَنَّما غَنِمْتُمْ مِنْ شَيْءٍ فَأَنَّ لِلَّه خُمُسَه ، ( 5 ) . چون خمس بيرون كنند و به مستحقّان او رسانند ، أربعة أخماس ، رسول - صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم - يا امام قسمت كند ميان مقاتلان ( 6 ) للفارس سهمان و للرّاجل سهم واحد ( 7 ) ، و بنزديك ما ارباح تجارات و مكاسب داخل بود . جملهء فقها را در اين خلاف بود ( 8 ) .
و سيوم مال فىء است ، و آن مالى باشد كه از كافران به مسلمانان آيد عفوا صفوا ، بى قتالى و تاختى . آن ، رسول را باشد خاصّه در حيات او ، و از پس او قايم مقام او را باشد از ائمّه ( 9 ) ، و اين قول امير المؤمنين - علىّ بن ابي طالب - است و عمر ( 10 ) و عبد اللَّه عبّاس ، و ايشان را مخالفى ( 11 ) نيست ، امّا متاع و عروض و نقود و سلاح و كراع و آنچه منقولات است قسمت كنند ميان مقاتله ، يعنى از مال غنايم دون مال فىء ، و امّا زمينها و آنچه منقول نباشد در او خلاف كردند .
مالك گفت : امام را باشد كه زمينهاى ايشان باز گيرد و وقف كند بر مسلمانان تا
هامش
( 1 ) . اساس : تظاهر ، با توجّه به آد ، كا ، گا تصحيح شد .
( 2 ) . آد ، كا ، گا : صدقات .
( 3 ) . سورهء توبه ( 9 ) آيهء 60 .
( 4 ) . آد ، كا ، گا و .
( 5 ) . سورهء انفال ( 8 ) آيه 41 .
( 6 ) . اساس : مقاتله ، با توجّه به آد و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد .
( 7 ) . آد ، كا ، گا : دو سهم سوار را و يك سهم پياده را .
( 8 ) . آد ، كا : خلاف كردند .
( 9 ) . آد ، كا ، گا : امامان .
( 10 ) . آد ، كا ، گا : ندارد .
( 11 ) . آد ، كا ، گا : مخالفتى .