- صلَّى اللَّه عليه و آله - و سلَّم - حاصل شده بود . رسول از آن جا ( 1 ) نفقه كردى نفقه ( 2 ) به سنّت ، و باقى در وجه سلاح و كراع كردى براى جهاد .
* ( ما أَفاءَ اللَّه عَلى رَسُولِه مِنْ أَهْلِ الْقُرى ) * ، گفت : آنچه باز آورد خداى تعالى بر پيغمبرش ( 3 ) از مالها كافران اهل اين شهرها . عبد اللَّه عبّاس گفت : بنو قريظه و بنو النّضير - و آن به مدينه است ، و [ به ] ( 4 ) فدك و آن بر سه ميل است از مدينه ، و خيبر و دههاى ( 5 ) عرينه و ينبع . خداى تعالى اين جمله به رسول داد خاصّه تا آنچه خواهد به آن مىكند ، او آن جمله با خاصّ خود گرفت . گروهى گفتند : چرا قسمت نكرد ؟ خداى تعالى اين آيت فرستاد كه : * ( ما أَفاءَ اللَّه عَلى رَسُولِه مِنْ أَهْلِ الْقُرى ) * ، گفت : اين كه خداى تعالى باز آورد به رسولش از اين دهها ( 6 ) ، خدا راست و رسول او را و خويشان رسول را كه بنى هاشماند .
و فقها در وجه استحقاق ايشان مال خمس را خلاف كردند : بعضى گفتند : جهت استحقاق قرابت ( 7 ) است دون حاجت ، توانگر و درويش ( 8 ) در اين باب يكى باشند و اين مذهب شافعى است و مذهب ما ، و بعضى ديگر گفتند :
جهت استحقاق حاجت است و به محتاجان ايشان بايد دادن و اين مذهب ابو حنيفه است . آنگه خلاف كردند ، بعضى گفتند : مال فىء [ و مال جزيه و مال ] ( 9 ) خراج [ همه يكى ] ( 10 ) است [ و اين قول معمّر بن يحيى است آنگه گفتند : مال بر دو ضرب باشد : بهرى غنيمت باشد و بهرى نباشد . و غنيمت آن بود كه به تيغ بستانند ، أربعة أخماس آن ، مقاتله را باشد . و خمس آن مستحقّان خمس را
هامش
( 1 ) . آد ، كا ، گا : مال .
( 2 ) . آد و ديگر نسخه بدلها : ندارد .
( 3 ) . اساس كه ، با توجّه به آد و ديگر نسخه بدلها زايد مىنمايد .
( 10 - 9 - 4 ) . اساس : ندارد ، با توجّه به آد و ديگر نسخه بدلها افزوده شد .
( 5 ) . آد ، كا ، گا : ديههاى .
( 6 ) . آد ، كا ، گا : ديهها .
( 7 ) . اساس قرابت ، با توجّه به آد و ديگر نسخه بدلها زايد مىنمايد .
( 8 ) . آد ، كا ، گا ايشان .