في قوله : وَاعْلَمُوا أَنَّما غَنِمْتُمْ مِنْ شَيْءٍ فَأَنَّ لِلَّه خُمُسَه ، ( 1 ) . بعضى ديگر گفتند : فىء ، كه در آيت است مال غنيمت است . بعضى ديگر گفتند : مال فيء ] ، ( 2 ) فراختر است از مال صدقات ، براى آن كه مال صدقات هشت صنف راست و مال فىء ، مصروف باشد بر ( 3 ) مصالح جملهء مسلمانان . عمر گفت : مال فيء رسول را بود و خويشان او را از بني هاشم و بنو المطَّلب ( 4 ) .
قتاده گفت ( 5 ) : ابو بكر و عمر مال فىء بر دو قسمت نهادهاند : قسمى رسول را و قسمى قرابت او را . قسم او از پس او به قرابت او دهند [ از ] ( 6 ) توانگر و درويش ، و قسمى ديگر بر سبيل صدقه براى او به درويشان و يتيمان دهند ، و بعضى ديگر گفتند : غنيمت در ابتداى اسلام اينان را بود ، آنگه منسوخ شد با آنچه خداى تعالى در آيت غنيمت گفت : در سورة الانفال : خمس ، آن گروه را و اربعة اخماس مقاتله را ، و مذهب ما آن است كه : مال فىء جز مال غنيمت باشد ، چه مال غنيمت آن باشد كه به تيغ بستانند از سراى [ 23 - پ ] حرب به قهر از آنچه نقل نتوانند كردن ( 7 ) با سراى ( 8 ) اسلام ، [ و آنچه نقل توان كردن با سراى اسلام ] ( 9 ) آن جمله مسلمانان را بود ، امام آن را در مصالح مسلمانان صرف كند . و فىء آن باشد كه از كافران بستانند بى قتال يا زمينى كه اهلش رها كنند ، آن رسول را باشد خاصّه و آنان را كه خداى تعالى ذكر ايشان كرد در اين آيت من قوله : * ( فَلِلَّه وَلِلرَّسُولِ وَلِذِي الْقُرْبى وَالْيَتامى وَالْمَساكِينِ وَابْنِ السَّبِيلِ ) * ، .
و جملة الامر آن است كه اموالى كه ائمّه و ولات را در آن تصرّف باشد بر
هامش
( 1 ) . سورهء انفال ( 8 ) آيهء 41 .
( 6 - 2 ) . اساس : ندارد ، با توجّه به آد و ديگر نسخه بدلها افزوده شد .
( 3 ) . آد ، كا ، گا : با .
( 4 ) . آد ، كا ، گا : بنى المطَّلب .
( 5 ) . كا كه .
( 7 ) . آد : نتوان كردن .
( 8 ) . آد ، كا ، گا : به دار .
( 9 ) . اساس : ندارد ، با توجّه به آد افزوده شد .