آخرت عذاب دوزخ .
* ( ذلِكَ بِأَنَّهُمْ ) * ، گفت : اين عذاب و عقوبت در دنيا جلا ، و در آخرت عذاب دوزخ براى آن است كه ايشان مشاقّه و مخالفت كردند با خداى و پيغمبر ( 1 ) . و اصل « مشاقّه » آن باشد كه ايشان در شقّى باشند و اينان در شقّى ، و اين غايت مخالفت بود . آنگه گفت : هر كه او با خداى مخالفت كند و معادات ( 2 ) ، خداى تعالى سخت عقوبت است عقوبت خود برساند به او .
* ( ما قَطَعْتُمْ مِنْ لِينَةٍ ) * - الآية ، سبب نزول آيت آن بود كه چون رسول - صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم - به زير حصن ايشان فرود آمد ، بفرمود تا بعضى درختان خرما كه ايشان را بود ببريدند . ايشان جزعى عظيم كردند و سخت آمد بر ايشان ، بر سبيل طعن گفتند : يا محمّد تو دعوى مىكنى كه مرا به عدل فرستادهاند ، و اين عدل نباشد كه ( 3 ) درختان برى ، اين از جملهء افساد و اخراب ( 4 ) زمين باشد . رسول را سخت آمد و مسلمانان مستضعف انديشه كردند كه مبادا كه اين فساد بود كه ما كرديم ، مسلمانان بر ( 5 ) يكديگر خلاف كردند . بعضى گفتند : نبايد بريدن كه اين از جملهء غنيمت و مال است ( 6 ) ، بعضى گفتند : ببايد بريدن به رغم و خشم ايشان . خداى تعالى اين آيت فرستاد : * ( ما قَطَعْتُمْ مِنْ لِينَةٍ أَوْ تَرَكْتُمُوها ) * ، آنچه ببريديد از درخت خرما و نيز درختى كه رها كرديد بر جاى خود بر پاى ايستاده . * ( فَبِإِذْنِ اللَّه ) * ، أى بعلم اللَّه ( 7 ) ، خداى داناست . و گفتند : بامر اللَّه ، به فرمان خداى ، چه ممتنع نباشد كه خداى تعالى فرموده باشد كه بهرى ببرند و بهرى نبرند ( 8 ) ، چه تكليف به
هامش
( 1 ) . آد ، گا : رسول او .
( 2 ) . آد ، كا ، گا * ( فَإِنَّ اللَّه شَدِيدُ الْعِقابِ ) * .
( 3 ) . آد ، كا ، گا تو .
( 4 ) . آد ، كا ، گا : خراب .
( 5 ) . آد و ديگر نسخه بدلها : با .
( 6 ) . آد ، كا ، گا : ما است .
( 7 ) . اساس : يعلم اللَّه ، با توجّه به آد تصحيح شد .
( 8 ) . آد : بگذارند .