مصحف ( 1 ) برگيرد الَّا كسى كه پاكيزه باشد و اخبار در اين معنى بسيار است .
امّا آنان كه گفتند : حمل آن روا بود آنان كه ( 2 ) پاك نباشند استدلال كردند به آن ه رسول - عليه السلام - نامه به قيصر نوشت و در او بنوشت :
بسم اللَّه الرحمن الرحيم ، يا أَهْلَ الْكِتابِ تَعالَوْا إِلى كَلِمَةٍ سَواءٍ بَيْنَنا وَبَيْنَكُمْ ) * ( 3 ) -
الاية ، و لا بدّ است از آن كه او ( 4 ) نامه به دست گرفته باشد و بخوانده ( 5 ) و فقها گفتند : عند ضرورت روا باشد ، امّا كودكان بنزديك ما روا بود كه مصحف برگيرند و نوشتهء او را دست برنهند ( 6 ) . و شافعى را در اين دو قول است : يكى آن كه شايد و يكى آن كه نشايد ، و اصحاب او بر قول اوّلاند .
* ( تَنْزِيلٌ مِنْ رَبِّ الْعالَمِينَ ) * ، أى هو تنزيل ، منزّل را تنزيل خواند بر اتّساع چنان كه مخلوق را خلق گويند و مقدور ( 7 ) را قدر گويند ، و هذا الدّرهم ضرب الأمير . كتابى است فرود آمده از خداى جهانيان .
* ( أَ فَبِهذَا الْحَدِيثِ أَنْتُمْ مُدْهِنُونَ ) * گفت : اين ( 8 ) حديث كه قرآن است ، ادهان مىكنيد ! صورت استفهام است و مراد تقريع . عبد اللَّه عبّاس گفت : مكذّبون ، مقاتل حيّان گفت : كافرون ، نظيره : وَدُّوا لَوْ تُدْهِنُ فَيُدْهِنُونَ ( 9 ) . و كقوله : وَدُّوا لَوْ تَكْفُرُونَ كَما كَفَرُوا ( 10 ) . ابن كيسان گفت : مدهن آن كس باشد كه در اداى واجبات تقصير كند به تعلَّل . مؤرّج گفت : مدهن منافق باشد كه جانب با همه كس نرم دارد ، و أدهن و داهن واحد و أصله من الدّهن ، و بعضى اهل لغت گفتند : ادهان ترك ( 11 ) الحزم باشد يعنى طريقه احتياط و حزم نمىسپرند در قبول قرآن ، و جدّ
هامش
( 1 ) . گا : و نه نيز مصحف .
( 2 ) . آد ، كا ، گا : آنان را كه .
( 3 ) . سورهء آل عمران ( 3 ) آيهء 64 .
( 4 ) . آد ، گا : كه قيصر .
( 5 ) . آد ، گا : و خوانده يا غيرى كه نه مسلمان بوده باشد .
( 6 ) . آج : نهند .
( 7 ) . آج : مقدّر .
( 8 ) . آد ، گا : بدين .
( 9 ) . سورهء قلم ( 86 ) آيهء 9 .
( 10 ) . سورهء نساء ( 4 ) آيهء 89 .
( 11 ) . كا : نزل .