مردمان و دور از آبادانى ، يقال : أقوت الدّار و أقفرت اذا خلت ، قال : أقوى و أقفر بعد أمّ الهيثم و قال النّابغة : أقوت و طال عليها سالف الأمد ( 1 ) اين قول بيشتر مفسّران است . مجاهد گفت : « للمقوين » أى للمستمتعين آنان كه ( 2 ) طلب تمتّع كنند و طلب انتفاع از مسافران و حضرى تا به روشنايى او بنشينند در تاريكى و به دو گرم شوند در سرما و در طبخ و نان پختن ( 3 ) و مانند اين منتفع شوند به دو و در او انديشه كنند و به اعتبار او پناه با خداى دهند از آتش دوزخ .
حسن گفت : بلغه باشد مسافران را كه با خود گيرند آلات ( 4 ) از آتش زنه و سنگ و آهن . ابن زيد گفت : للجائعين گرسنگان را ، يقال : اقويت ( 5 ) منذ كذا ، أى ما اكلت شيئا . قطرب گفت : مقوى از اضداد است به معنى درويش باشد و به معنى توانگر ( 6 ) ، يقال : أقوى الرجل إذا قوى ( 7 ) دوابّه و كثر ماله ، و هر دو از باب أجرب الرجل و اصحّ باشد ، يكى از قوّه و يكى از قوا ، يقال : أقوى الرجل إذا صار ( 8 ) .
ذا ماشية قويّة ، و أقوى إذا صار ذا بيت قواء . پس وجه اشتقاق اين است كه بيان كرديم نه تضادّ است .
* ( فَسَبِّحْ بِاسْمِ رَبِّكَ الْعَظِيمِ ) * ، آنگه رسول را گفت و امت او را : تسبيح كنيد به نام خداوند بزرگوار .
* ( فَلا أُقْسِمُ ) * ، بيشتر مفسّران گفتند : « لا » صله است ، المعنى اقسم سوگند خورم ( 9 ) ، و دليل اين تأويل قراءت عيسى بن عمر ( 10 ) است كه او خواند : فلأقسم سوگند خورم و « لام » تاكيد راست . * ( بِمَواقِعِ النُّجُومِ ) * ، يعني نجوم القرآن ، يعنى فصول و آيات قران كه به رسول - عليه السلام - فرود آمدى به اوقات
هامش
( 1 ) . آج : الامم ، با توجّه به كا تصحيح شد .
( 2 ) . آد ، كا ، گا : را كه .
( 3 ) . آد ، گا : در طبخ طعام و پختن نان .
( 4 ) . آد ، كا ، گا آن .
( 5 ) . اساس : أقوايت ، با توجّه به كا ، تصحيح شد .
( 6 ) . كا : درويش آيد و توانگر .
( 7 ) . اساس : أقوى ، با توجه به كا ، تصحيح شد .
( 8 ) . آد ، كا : إذا كان .
( 9 ) . گا : سوگند مىخورم .
( 10 ) . آد ، كا ، گا : عيسى بن يعمر .