مجاهد گفت : في اىّ خلق شئنا در هر صورتى كه ما خواهيم يعنى مسخ . سعيد بن مسيّب گفت : در حواصل مرغانى سياه بر شكل خطَّاف كه ما پرستك گوييم ، و آن مرغان به برهوت باشند ( 1 ) ، وادى ( 2 ) است در يمن .
حسن گفت : خلقتان بدل كنيم و شما را با خوكان و بويزينگان ( 3 ) كنيم .
چنان كه كرديم آنان را كه پيش از شما بودند ( 4 ) .
آنگه گفت : اگر انديشه كنى . بدانى ( 5 ) كه اين بر ما متعذّر نيست از آن جا كه خلق اوّل بدانسته ( 6 ) كه شما را بيافريديم و هيچ نبودى ( 7 ) . * ( فَلَوْ لا تَذَكَّرُونَ ) * چرا انديشه نمىكنى ( 8 ) كه آن كه بر ابتدا قادر باشد بر اعادت هم قادر باشد ؟
حسين بن الفضل گفت : معنى آن است كه اعادت در اين معنى به خلاف انشاء اوّل است كه اوّل دانى ( 9 ) كه شما را در ارحام امّهات ( 10 ) آفريديم ، امّا اعادت ندانى ( 11 ) كه شما را كجا زنده كنيم [ 138 - پ ] ، آن بى علم ( 12 ) شما باشد به خلاف خلق اوّل ، و اين وجهى نيك است في قوله وَنُنْشِئَكُمْ فِي ما لا تَعْلَمُونَ وَلَقَدْ عَلِمْتُمُ النَّشْأَةَ الأُولى .
* ( أَ فَرَأَيْتُمْ ما تَحْرُثُونَ ) * ديدى ( 13 ) اين كشت و برزگرى ( 14 ) كه مىكنى ( 15 ) اين تخم كه مىكارى ( 16 ) ؟
هامش
( 1 ) . آد ، گا و آن .
( 2 ) . آد ، گا : واديى .
( 3 ) . آج ، كا : بوزينگان آد ، گا : بوزنگان .
( 4 ) . آج ، آد ، گا : چنان كه آنان كرديم كه پيش شما بودند .
( 5 ) . آج و ديگر نسخه بدلها : انديشه كنيد بدانيد .
( 6 ) . آج ، آد : بدانستهايد .
( 7 ) . آج و ديگر نسخه بدلها : نبوديد .
( 8 ) . آج و ديگر نسخه بدلها : نمىكنيد .
( 9 ) . آج : رانيد ، كا ، گا : مىدانيد .
( 10 ) . آد ، كا ، گا ما .
( 11 ) . آد ، كا ، گا : نمىدانيد .
( 12 ) . آد ، كا ، گا : از بى علمى .
( 13 ) . آج ، آد ، گا : ديديد ، كا : بديديد .
( 14 ) . كا ، گا : بزر .
( 15 ) . آج ، كا ، گا : مىكنيد .
( 16 ) . آج و ديگر نسخه بدلها : مىكاريد .