* ( وَكانُوا يُصِرُّونَ ) * و ايشان مصرّ و مقيم بودند بر گناه بزرگ ، و آن شرك است . أبو بكر اصمّ گفت : آن است كه سوگند خوردندى كه بعث و نشور نخواهد بود و اصنام انداد خداىاند و انبازان او ( 1 ) و بر ايشان به خداى اقرار مىدادند ( 2 ) و گفتند : آناناند كه خداى از ايشان حكايت كرد .
قوله ( 3 ) : وَأَقْسَمُوا بِاللَّه جَهْدَ [ 137 - ر ] أَيْمانِهِمْ لا يَبْعَثُ اللَّه مَنْ يَمُوتُ ( 4 ) * ( وَكانُوا يَقُولُونَ ) * ، و مىگفتندى : * ( أَ إِذا مِتْنا وَكُنَّا تُراباً وَعِظاماً أَ إِنَّا لَمَبْعُوثُونَ ) * ( 5 ) چون ما بميريم و خاك شويم و استخوان شويم ( 6 ) ما را زنده خواهند كردن ؟ بر سبيل استبعاد و استنكار .
* ( أَ وَآباؤُنَا الأَوَّلُونَ ) * و نيز پدران پيشين ( 7 ) ما را زنده خواهند كردن بر سبيل تعجّب ! . * ( قُلْ ) * ، يا محمّد بگو كه : * ( إِنَّ الأَوَّلِينَ وَالآخِرِينَ لَمَجْمُوعُونَ إِلى مِيقاتِ يَوْمٍ مَعْلُومٍ ) * كه اوّلين و آخرين همه را جمع خواهند كردن به ميقات روزى معلوم ، و آن روز قيامت است ، تا جزا دهند ( 8 ) ايشان را بر كردهء ايشان ( 9 ) .
* ( ثُمَّ إِنَّكُمْ ) * پس آنگه شما اى گمراهان و دروغ داران * ( لآكِلُونَ ) * بخورى ( 10 ) از درخت زقّوم ، * ( مِنْ شَجَرٍ مِنْ زَقُّومٍ ) * ، « من » اوّل تبعيض است ( 11 ) و دوم تبيين .
* ( فَمالِؤُنَ مِنْهَا الْبُطُونَ ) * از آن شكم پر كنيد ، * ( فَشارِبُونَ عَلَيْه مِنَ الْحَمِيمِ ) * آنگه بر سر آن بخورى ( 12 ) آب گرم تافته .
* ( فَشارِبُونَ شُرْبَ الْهِيمِ ) * چنان خورى كه آن آب كه شتران تشنه خورند ( 13 ) .
هامش
( 1 ) . آد ، گا : انداد و انباز خدااند .
( 2 ) . آج : بر ايشان به خدايان او اقرار دادند آد ، گا : بر ايشان به خدايى او اقرار دادند ، تعالى اللَّه عن ذلك علوّا كبيرا .
( 3 ) . آد ، گا : فى قوله تعالى .
( 4 ) . سورهء نحل ( 16 ) آيهء 38 .
( 5 ) . آد و بودند كه مىگفتند .
( 6 ) . آد ، گا : گرديم .
( 7 ) . آد ، گا : پيشينه .
( 8 ) . كا : خبر دهند .
( 9 ) . آج : كردار ايشان .
( 10 ) . آد ، گا : خوردند گانيد يعنى بخوريد .
( 11 ) . آج ، آد ، كا : تبعيض راست .
( 12 ) . آد ، گا : بر سر آن طعام باز خوريد .
( 13 ) . آد ، گا : چنان خوريد آن آب را كه شتران تشنه آب خورند .