* ( وَمِنْ دُونِهِما جَنَّتانِ ) * ، گفت برون آن ( 1 ) دو بهشت ديگر باشد . در معنى « دون » خلاف كردند ، عبد اللَّه عبّاس گفت : مراد آن است كه زير آن در درج ، ابن زيد گفت : من دونهما فى الفضل يعنى كم از آن باشد . ابن جريج [ گفت ] ( 2 ) چهار بستان است : دو بهشت سابقان ( 3 ) مقرّبان راست كه در او از هر ميوه دو لون باشد ، و دو بستان ديگر اصحاب اليمين و تابعان را كه در او ميوه و نار ( 4 ) و خرما باشد . فضل بن يحيى گفت : به « دون » غير خواست [ 120 - ر ] يعنى جز آن دو ( 5 ) ديگر باشد كسائى گفت : امامهما در پيش آن دو ( 6 ) بستان دگر باشد . دگر باشد . قال الشّاعر :
يرى ( 7 ) قائم من دونها ما ورائها
و قال اخر :
و فلاة من دونها ( 8 ) تحرس السف
. . . رو ميل يفضي ( 9 ) الى اميال
و ضحّاك گفت : دوم فزون اوّل باشد در منزلت ، چه اوّل او ( 10 ) زر و سيم باشد ، و دوم از ياقوت و زمرّد .
* ( مُدْهامَّتانِ ) * ، يعنى از بسيارى آب كه خورده باشد سبزى سبز ( 11 ) شده باشد جنان كه با سياهى زند و كشت و گياه چون سير آب باشد اين رنگ دارد . يقال :
ادهامّ الزّرع ادهيماما ، فهو مدهامّ و الجنّة مدهامّة و الجنّتان مدهامّتان . و مثله فى المعنى قول ذى الرمّة :
كسا الاكم منها غضّة حبشية
گياه آن بيشه را حبشى خواند از اين معنى . و گفتند : مدهامتان ، ملتفّتان ( 12 )
هامش
( 1 ) . آد : دون آن دو بهشت .
( 2 ) . اساس : ندارد ، از آج افزوده شد .
( 3 ) . آد ، گا و .
( 4 ) . كا : انار .
( 5 ) . آد دو .
( 7 - 6 ) . آد ، كا ، گا : يرى .
( 8 ) . آج : من دونهما .
( 9 ) . آج ، كا : يقضى .
( 10 ) . آد ، كا ، گا : از .
( 11 ) . آد ، گا : سبز سبز .
( 12 ) . آج ، كا : ملتقتان .