وَ قِفُوهُمْ إِنَّهُمْ مَسْؤُلُونَ ( 1 ) و مانند اين تا مناقضه زايل شود ؟ گوييم از اين ( 2 ) چند جواب گفتند : يكى آن كه عبد اللَّه عبّاس و مجاهد گفتند : فرشتگان نپرسند از ايشان كه گناه كردى ( 3 ) يا نه ، چه ايشان بهتر دانند و صحيفهها ( 4 ) به خفط ( 5 ) ايشان باشد ايشان را از آن بپرسند ( 6 ) كه چرا كردى ( 7 ) و چرا مخالفت فرمان خداى كردى ( 8 ) . و جواب ديگر آن است كه عكرمه گفت : در قيامت مواقف بسيار باشند ( 9 ) ، يك موقف موقف سؤال بود ، آن جا بپرسند و در دگر مواقف ( 10 ) نپرسند ، جوابى ديگر آن است كه ( 11 ) : ايشان را سؤال كنند از گناه خود ، و سؤال [ 116 - ر ] نكنند از گناه ديگران .
* ( فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ ) * * ( يُعْرَفُ الْمُجْرِمُونَ بِسِيماهُمْ ) * ، گفت : گناهكاران را بشناسند به سيما و علامت ، و آن علامت آن باشد كه سياه روى و ازرق چشم باشند ، و « سيماء » مقصور باشد « و سيمياء » ممدود ، و هما العلامة . * ( فَيُؤْخَذُ بِالنَّواصِي وَالأَقْدامِ ) * موى پيشانى ( 12 ) بگيرند و پايهاى ايشان ( 13 ) ، و ايشان را بر روى به دوزخ كشند ( 14 ) ، آنگه ايشان را گويند : * ( هذِه جَهَنَّمُ الَّتِي يُكَذِّبُ بِهَا الْمُجْرِمُونَ ) * اين آن دوزخ است كه كافران ( 15 ) آن را به دروغ داشتند .
* ( يَطُوفُونَ بَيْنَها وَبَيْنَ حَمِيمٍ آنٍ ) * اين كافران مىگردند ميان اين دوزخ و ميان
هامش
( 1 ) . سورهء صافّات ( 37 ) آيهء 24 .
( 2 ) . آد ، گا : گوييم اين را .
( 3 ) . آج : گناه داريد آد ، كا ، گا : گناه كرديد .
( 4 ) . اساس ، آج ، كا : صحيفها / صحيفهها .
( 5 ) . آج و ديگر نسخه بدلها : به خطَّ .
( 6 ) . آد ، كا : نپرسند .
( 8 - 7 ) . آج ، آد ، گا : كرديد .
( 9 ) . آج ، آد ، گا : باشد .
( 10 ) . آج : موقف .
( 11 ) . آد ، كا ، گا هم عبد اللَّه عبّاس گفت كه ايشان را سؤال راحت و كرامت نكنند ، سؤال تعنيف و ملامت كنند .
جواب ديگر آن است كه ابو العاليه گفت سؤال كنند .
( 12 ) . آج ايشان .
( 13 ) . آد ، گا : پايهاشان .
( 14 ) . آد ، گا : و بر روى كشند تا به دوزخ .
( 15 ) . آد ، گا و كافران .