* ( أَنْ تَنْفُذُوا مِنْ أَقْطارِ السَّماواتِ وَالأَرْضِ فَانْفُذُوا ) * ، گفت : اى جن و انس اگر توانى ( 1 ) كه به اطراف آسمان و زمين برون شوى ( 2 ) و از من بجهى ( 3 ) بكنى ( 4 ) و به روى ( 5 ) . و واحد الأقطار ، « قطر » ، و اين هم بر سبيل تهديد است ، يعنى اگر توانى ( 6 ) كه از قبضهء قدرت من برون شوى ( 7 ) ، به روى كه ( 8 ) جز به حجّت نتوانى ( 9 ) شدن . گفتند : اين قول ، خداى تعالى ايشان را روز قيامت گويد : ضحّاك گفت : اين در دنياست ، يعنى اگر توانى ( 10 ) كه از مرگ بگريزى ( 11 ) [ بگريزى ( 12 ) ] ( 13 ) تا به شما نرسد و سلطانى ( 14 ) حجّت باشد .
عبد اللَّه عبّاس گفت و عطا كه معنى آن است كه از ملك و سلطان ( 15 ) من برون نتوانيد شدن ، و گفتند : معنى آن است كه إلَّا إلى سلطانى ، كقوله :
وَ قَدْ أَحْسَنَ بِي ( 16 ) ، أى الىّ ، و قال كثيّر :
اسيئي بنا او احسني لا ملومة
لدينا و لا مقليّة ان تقلَّت
* ( فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ ) * ، در خبر است كه : روز قيامت خلايق را جمع كنند و فرشتگان گرد ايشان ( 17 ) بايستند و زبانه از دوزخ بر آيد به مانند حصارى از آتش گرد ايشان در آيد . آنگه حق تعالى گويد : * ( يا مَعْشَرَ الْجِنِّ وَالإِنْسِ ) * ( 18 ) ، ذلك قوله :
* ( يُرْسَلُ عَلَيْكُما شُواظٌ مِنْ نارٍ وَنُحاسٌ ) * ، گفت : فرو گذارند بر شما درفشى از
هامش
( 1 ) . آج ، و ديگر نسخه بدلها : توانيد .
( 2 ) . آج و ديگر نسخه بدلها : شويد .
( 3 ) . آج و ديگر نسخه بدلها : بجهيد .
( 4 ) . آج ، كا : بكنيد آد : بگريزيد .
( 5 ) . آج و ديگر نسخه بدلها : برويد .
( 10 - 6 ) . آج و ديگر نسخه بدلها : توانيد .
( 7 ) . آج : شويد آد : رويد كه .
( 8 ) . آد : برويد .
( 9 ) . آج و ديگر نسخه بدلها : نتوانيد .
( 12 - 11 ) . آج و ديگر نسخه بدلها : بگريزيد .
( 13 ) . اساس : ندارد ، با توجّه به آج و ديگر نسخه بدلها و فحواى نسخهء اساس افزوده شد .
( 14 ) . آج و ديگر نسخه بدلها : سلطان .
( 15 ) . آد ، گا : از مملكت و سلطنت .
( 16 ) . سورهء يوسف ( 12 ) آيهء 100 .
( 17 ) . آج بگردند و .
( 18 ) . آد ، كا الايه و .