درخت گندم ( 1 ) و ارزن و مانند آن ، و اين شجر درختى ( 2 ) كه آن را ساق بود و شاخهاى سايه گستر ( 3 ) باشد آن را . سدّي گفت : همه گياه ( 4 ) را نجم خوانند لنجومه من الارض ، أى طلوعه . مجاهد و قتاده گفتند : مراد به « نجم » ستاره است و سجود او ( 5 ) طلوعش باشد ، و آن كه گفت : نبات و درخت است ، گفت : سجود ايشان است ( 6 ) و تمايل ايشان از باد .
* ( وَالسَّماءَ رَفَعَها ) * و آسمان ( 7 ) برداشت . * ( وَوَضَعَ الْمِيزانَ ) * و ترازو بنهاد .
مجاهد گفت : مراد عدل است . حسن و قتاده [ 107 - ر ] و ضحّاك گفتند : مراد ترازوى حقيقى است ( 8 ) ، براى آن بنهاد تا مردم به او توسّل كنند به انصاف و انتصاف . حسين بن فضل ( 9 ) گفت : قرآن است ، براى آن كه در او ( 10 ) راستى ترازوست ( 11 ) .
* ( أَلَّا تَطْغَوْا فِي الْمِيزانِ ) * ، أى لئلَّا تطغوا ( 12 ) تا طغيان نكنى ( 13 ) و تجاوز از حدّ ( 14 ) عدل و تعدّى .
* ( وَأَقِيمُوا الْوَزْنَ بِالْقِسْطِ ) * و چيزها سختن اقامت كنى ( 15 ) به عدل ، يعنى به انصاف سنجى ( 16 ) . ابن عيينه گفت : وزن به دست باشد و قسط به دل .
هامش
( 1 ) . آد ، گا و جو .
( 2 ) . آج و ديگر نسخه بدلها باشد .
( 3 ) . آد ، گا : سايه دار .
( 4 ) . آد ، گا : گياهى .
( 5 ) . اساس و با توجّه به آج و ديگر نسخه بدلها زايد مىنمايد .
( 6 ) . آد ، گا : سجود او جنبيدن و حركت باشد كا : سجود ايشان جنبيدن ايشان است .
( 7 ) . آد ، كا ، گا را .
( 8 ) . آج و .
( 9 ) . آج و ديگر نسخه بدلها : حسين بن الفضل .
( 10 ) . آد ، گا : در روشنى و .
( 11 ) . آد ، كا ، گا عدل .
( 12 ) . آد ، گا فى الميزان .
( 13 ) . آد ، گا : نكنيد كا : نكنند .
( 14 ) . آد ، گا و .
( 15 ) . آج : كنيد .
( 16 ) . آج ، كا : سنجيد .