* ( مُهْطِعِينَ إِلَى الدَّاعِ ) * مسرع باشند به خواننده يعنى به اجابت او شتاب مىكنند . * ( يَقُولُ الْكافِرُونَ هذا يَوْمٌ عَسِرٌ ) * كافران گويند : اين روزى دشخوار ( 1 ) است .
* ( كَذَّبَتْ قَبْلَهُمْ قَوْمُ نُوحٍ ) * [ گفت : به دروغ داشتند پيش ايشان ، يعنى پيش از اهل مكّه قوم نوح ] ( 2 ) نوح را . * ( فَكَذَّبُوا عَبْدَنا ) * تكذيب كردند بندهء ما را يعنى نوح را .
* ( وَقالُوا مَجْنُونٌ ) * ، اى هو مجنون گفتند : او ديوانه است . * ( وَازْدُجِرَ ) * و زجر كردند او را و باز زدند ، يعنى او را از دعوت منع كردند . ابن زيد گفت : او را تهديد كردند ، و گفتند : لَئِنْ لَمْ تَنْتَه يا نُوحُ لَتَكُونَنَّ مِنَ الْمَرْجُومِينَ ( 3 ) .
* ( فَدَعا رَبَّه ) * ، نوح ( 4 ) - عليه السلام - خداى را بخواند و گفت : انّي مغلوب مرا غلبه كردند اينان . فانتصر كينه بكش از اينان براى من مجاهد گفت : نوح - عليه السلام - بيامدى و دعوت كردى [ 94 - ر ] و او را بگرفتندى و گلوى او بيفشاردندى تا بى هوش شدى ، چون با هوش آمدى گفتى : بار خدايا مگير اينان را كه نمىدانند .
* ( فَفَتَحْنا أَبْوابَ السَّماءِ بِماءٍ مُنْهَمِرٍ ) * ، حق تعالى گفت چون نوح را اجابت نكردند ( 5 ) ، و نوح برايشان دعا كرد ، و ما اجابت كرديم و عذاب فرستاديم درهاى آسمان برگشاديم به آبى رونده كه چهل شبانه روز ناستاد ( 6 ) ، قال امرؤ القيس يصف غيثا :
راح تمريه الصبا ثم انتحى
فيه شؤبوب جنوب منهمر
أى سائل ، و قال سلامة بن جندل يصف فرسا ( 7 ) :
هامش
( 1 ) . آد ، گا : دشوار .
( 2 ) . اساس ، آج : ندارد آد دروغ داشتند پيش از ايشان يعنى اهل مكّه قوم نوح ، با توجّه به كا افزوده شد .
( 3 ) . سورهء شعراء ( 26 ) آيهء 116 و 167 .
( 4 ) . كا : پس نوح .
( 5 ) . اساس : كردند ، با توجّه به آج و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد .
( 6 ) . آد ، كا ، گا : نايستاد .
( 7 ) . آد ، گا : فرسها .