* ( حِكْمَةٌ بالِغَةٌ ) * حكمتى استى ( 1 ) تمام رسيده كه در او نقصانى نيست . گفتند مراد قرآن است . * ( فَما تُغْنِ النُّذُرُ ) * ، چه غنا كند ( 2 ) [ 94 - پ ] پيغامبران و ترسانندگان ( 3 ) چون ( 4 ) ايشان نشنوند ( 5 ) و كار نبندند ( 6 ) و تكذيب كنند ايشان را و مخالفت نمايند ! * ( فَتَوَلَّ عَنْهُمْ ) * ، از ايشان برگرد و پشت بر كار ايشان كن . گفتند : اين و امثال اين منسوخ است به آيت قتال اگر حمل كنند بر حقيقت و اگر گويند بر سبيل وعظ ( 7 ) و تهديد گفت ، جمع توان كردن ( 8 ) ميان او و آيت قتال و بيانش آن است كه ( 9 ) : الى * ( يَوْمَ يَدْعُ الدَّاعِ ) * ، يعنى رها كن اين كافران را تا به روز قيامت ، و آن روز ( 10 ) باشد كه داعى دعوت كند به كارى منكر ، فظيع ، عظيم ( 11 ) ، و آن دوزخ است . بعضى دگر گفتند : در كلام محذوفى هست و آن آن است : فتولّ عنهم فانّهم يرون ما ينزل بهم من العذاب يوم يدع الداع الى امر منكر ( 12 ) برگرد از ايشان و رها كن ايشان را كه ايشان عذاب خود و جزاى خود ببينند آن روز كه داعى دعوت كند ايشان را به كارى منكر . و على كلّ حال ، عامل در يوم يدع الداع محذوف است براى آن كه محال است كه « فتولّ » به عامل او ( 13 ) كنند . و « نكر » كارى باشد منكر كه طبع از او نافر باشد از جهت كراهت و تعذّر ( 14 ) و اين صفت [ است ] ( 15 ) و مثله : رجل
هامش
( 1 ) . آج ، آد ، گا : است .
( 2 ) . آد : كنند .
( 3 ) . آد ، گا : ترسندگان .
( 4 ) . آد ، كا ، گا امّتان .
( 5 ) . آج ، كا : بشنوند .
( 6 ) . اساس : بندند ، با توجه به آج و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد .
( 7 ) . آد است .
( 8 ) . آد ، كا ، گا : كرد .
( 9 ) . آج حسن گفت معنى آيت آن است كه آد ، كا ، گا حسن گفت معنى آيت آن است كه در آخر مىگويد .
( 10 ) . آد ، كا ، گا : روزى .
( 11 ) . آد ، كا ، گا : و نكر ، كارى فظيع و عظيم و منكر بود .
( 12 ) . آد ، كا ، گا گفت .
( 13 ) . آد ، كا ، گا : وى .
( 14 ) . آد : تقزّز كا : قذورات گا : قذارت .
( 15 ) . اساس : ندارد ، با توجه به آج افزوده شد .