قوله : فَأَوْحى إِلى عَبْدِه ما أَوْحى ، حسن بصرى گفت و ربيع و ابن زيد : معنى آن است كه فاوحى ( 1 ) جبريل الى رسول اللَّه ما اوحى [ اليه ] ( 2 ) ربه جبريل وحى كرد به محمّد آنچه خداى با او ( 3 ) وحى كرده بود و در او هيچ خيانت و زيادت و نقصان نكرده بود . سعيد جبير گفت وحى اين بود كه گفت : أَ لَمْ يَجِدْكَ يَتِيماً فَآوى ( 4 ) ، تا آخر سوره ( 5 ) ، و روى الى قوله : وَرَفَعْنا لَكَ ذِكْرَكَ ( 6 ) . گفت ( 7 ) وحى آن بود كه او را گفت بهشت حرام است بر پيغامبران تا تو در شوى و ( 8 ) بر اوصيا تا وصىّ تو در شود ( 9 ) .
بيشتر محقّقان گفتند : اين براى ابهام بر مخاطب گفت تفخيما لذلك و تعظيما له ، يعنى بيش از آن است كه آن را شرح توان گفتن . و مثله قوله : فَغَشِيَهُمْ مِنَ الْيَمِّ ما غَشِيَهُمْ ( 10 ) ، ابو الحسين ( 11 ) نورى را پرسيدند از اين آيت ، گفت : آن كه داند ؟
بين المحبّين سرّ ليس يحكيه
خطَّ و لا قلم عنه فيفشيه ( 12 )
سرّ يمازجه انس يقابله ( 13 )
نور تحيّر في بحر من التّيه
و گفتند اين مجمل ( 14 ) و بيان او در جايهاى ( 15 ) ديگر بگفت ، و در تفسير [ 73 - ر ] اهل البيت بگفت كه حق تعالى شب معراج تقرير امامت امير المؤمنين على كرد با رسول . و معنى آن است كه فاوحى الى عبده [ فى علىّ ] ( 16 ) ما اوحى ،
هامش
( 1 ) . آج ، آد : آن است كه اوحى .
( 2 ) . اساس : ندارد ، با توجّه به آج افزوده شد .
( 3 ) . همهء نسخه بدلها : به او .
( 4 ) . سورهء ضحى ( 93 ) آيهء 6 .
( 5 ) . آد : الى آخر السّوره .
( 6 ) . سورهء انشراح ( 94 ) آيهء 4 .
( 7 ) . آج ، كا ، گا : گفتند آد : بعضى دگر گفتند .
( 8 ) . آد ، گا حرام است .
( 9 ) . آد ، گا يعنى امير المؤمنين على - عليه السلام - و بر امتان ديگر حرام است تا امت تو در او شوند .
( 10 ) . سورهء طه ( 20 ) آيهء 78 .
( 11 ) . اساس : ابو الحسين ، با توجه به آج و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد .
( 12 ) . آج ، كا : فيفشه آد : ان ليس يفشيه : گا : ان ليس يغشيه شعرانى ( 10 / 338 ) : للخلق يغشيه .
( 13 ) . آج : تقابله .
( 14 ) . همهء نسخه بدلها است .
( 15 ) . آج : جاى آد ، كا ، گا : جايگاه .
( 16 ) . اساس : ندارد ، از آج افزوده شد .