ما تو را مىبينيم . * ( وَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ ) * و تسبيح كن به شكر ( 1 ) خداى آنگه [ كه ] ( 2 ) برخيزى .
ابو الاحوص گفت و عطا و سعيد جبير : آنگه كه از مقام و مجلس برخيزى بگو سبحانك اللهمّ و بحمدك . اگر مجلس خير بود [ 64 - پ ] خيرت بيفزايد و اگر مجلس خير نبود كفّارهء گناه بود . دليل اين تأويل آن است كه ابو هريره روايت كرد كه رسول - عليه السلام - گفت : هر كه در مجلسى بنشيند ( 3 ) كه در آن مجلس لفظ و گفتا گوى باشد چون بر خواهد خاست ( 4 ) بگويد :
سبحانك اللَّهمّ و بحمدك لا إله الَّا انت استغفرك و اتوب اليك ،
هر چه در آن مجلس گفته باشد و كرده ( 5 ) ، بيامرزند او را . ابن زيد گفت كه معنى آن است كه : و صلّ بامر ربّك حين تقوم من منامك نماز كن به فرمان خداى چون از خواب برخيزى .
ضحّاك و ربيع گفتند چون به نماز برخيزى بگو : سبحانك اللَّهمّ و بحمدك تبارك اسمك و تعالى جدّك و لا إله غيرك . و روايتى ديگر از ضحّاك ( 6 ) آن است كه چون به نماز برخواهى خاستن بگو : اللَّه اكبر كبيرا و الحمد للَّه كثيرا و سبحان اللَّه بكرة و اصيلا . كلبى گفت : معنى آن است كه چون از خواب برخيزى ذكر خداى مىكنى ( 7 ) به زبان و به سمع ( 8 ) . و تهليل مىكنى ( 9 ) تا به نماز مشغول شدن ( 10 ) و گفتند :
نماز بامداد خواست . و گفتند : نماز پيشين خواست ، چون از قيلوله برخيزد .
* ( وَمِنَ اللَّيْلِ فَسَبِّحْه ) * و از شب . « من » تبعيض است . تسبيح كن خداى را گفتند : نماز خفتن خواست ( 11 ) و گفتند ( 12 ) : نماز شام و خفتن خواست ( 13 ) . و گفتند :
هامش
( 1 ) . آج : بر شكر .
( 2 ) . اساس : ندارد ، از آج افزوده شد .
( 3 ) . آد ، گا : هر كه از مجلسى بر خيزد .
( 4 ) . كا : خاستن .
( 5 ) . آد ، گا : گفته و كرده باشد .
( 6 ) . اساس : اصحاب ، با توجه به آج و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد .
( 9 - 7 ) . همهء نسخهها : مىكن .
( 8 ) . آج تسبيح ديگر نسخهها : به تسبيح .
( 10 ) . آد : شوى .
( 11 ) . همهء نسخهها : است .
( 12 ) . اساس : گفتن ، با توجه به آج و ديگر نسخهها تصحيح شد .
( 13 ) . آد ، كا ، گا : است .