كفر [ و ] ( 1 ) جحود مىخواهند ، تا با خداى و رسول كيدى كنند ، خداى تعالى كيد به سر ايشان آرد به عذاب دنيا و آخرت .
* ( أَمْ لَهُمْ إِله غَيْرُ اللَّه ) * ، يا ايشان را خدايى ( 2 ) است جز خداى تعالى كه او مستحقّ عبادت است به نعمتى كه كرد با ايشان اين دعوى نتواند ( 3 ) كردن . آنگه تنزيه كرد خود را گفت : سبحان اللَّه عمّا يشركون منزّه است خداى تعالى از آن كه با او انباز گيرند .
* ( وَإِنْ يَرَوْا كِسْفاً مِنَ السَّماءِ ساقِطاً ) * - الاية ، اين جواب آن است كه گفتند :
أَوْ تُسْقِطَ السَّماءَ كَما زَعَمْتَ عَلَيْنا كِسَفاً ( 4 ) ، و « كسف » ( 5 ) پارهء ابر باشد . گفت ايشان بتهكّم و تعنّت تو را [ 62 - پ ] گفتند پارههاى آسمان بر ما فرود افگن ( 6 ) اگر چنان باشد كه ما آسمان ( 7 ) پاره كنيم و پارهاى از آن برايشان فرود افگنيم ( 8 ) ، ايشان به جحود گويند : اين نه پارهء آسمان است اين ابر است بر هم نشسته ( 9 ) . گفتند : « كسف » واحد است براى اين گفت ساقطا ، و گفتند : جمع است كسدره ( 10 ) و سدر . و « ساقطا » گفت ساقطه نگفت ، براى آن كه حمل بر لفظ كرد و لفظ مذكّر است .
اين آيات كه خداى تعالى گفت و اين سخنها كه در عقب « ام » آمد در اين آيات ، بهرى بر حقيقت و بهرى به تهكّم ، همه بلاغ ( 11 ) حجّت است و الزام بيّنت بر بت پرستان و منكران قرآن از انواع كافران و مشركان .
آنگه گفت : * ( فَذَرْهُمْ ) * ، رها كنى ( 12 ) اى محمّد اينان را . صورت امر است و معنى تهديد . * ( حَتَّى يُلاقُوا يَوْمَهُمُ الَّذِي فِيه يُصْعَقُونَ ) * تا برسند به روزشان آن روزشان
هامش
( 1 ) . اساس : ندارد ، از آج افزوده شد .
( 2 ) . آد ، گا : معبود .
( 3 ) . آد ، كا ، گا : نتوانند .
( 4 ) . سورهء اسراء ( 17 ) آيهء 92 .
( 5 ) . آد ، كا ، گا : كسفه .
( 6 ) . آج ، آد ، كا ، گا : فرو افكن .
( 7 ) . آد ، كا ، گا را .
( 8 ) . آج ، آد : فرو افگنيم .
( 9 ) . آد ، گا است .
( 10 ) . آد ، گا : همچو سدره .
( 11 ) . آد ، كا ، گا : ابلاغ .
( 12 ) . آج ، كا : رها كن آد ، گا : رها كن ايشان را .