اگر نه چنان باشد كه ما گفتيم ، اين آيت خلاف باشد اگر ( 1 ) خداى تعالى به شرك مادر و پدر اطفال را بگيرد ( 2 ) ، * ( كُلُّ امْرِئٍ بِما كَسَبَ رَهِينٌ ) * نباشد . اين ايت مصرّح است به عدل خداى تعالى . و آن كه هر كسى ( 3 ) آنچه كرده باشند ( 4 ) جزاى او بدهند بر وفق كردهء او از ثواب كم نكنند ( 5 ) و از عذاب ( 6 ) اسقاط بكنند ( 7 ) ، براى آن كه اين فضل باشد و آن ظلم - تعالى ( 8 ) عن ذلك علوّا كبيرا . و « رهين » فعيل است بمعنى مفعول ، أى مرهون ، يعنى او را به گناه خود گيرند به گناه ديگرى نگيرند ، و ثواب عمل او به او دهند ، ثواب ديگران ( 9 ) به او ندهند .
* ( وَأَمْدَدْناهُمْ بِفاكِهَةٍ وَلَحْمٍ مِمَّا يَشْتَهُونَ ) * و ما ايشان را مدد فرستيم به ميوه ( 10 ) . در خبر است كه : هر كه يك ميوه ( 11 ) از درخت باز كند ( 12 ) به جاى آن ( 13 ) ديگرى پديد آيد و لحم و گوشتى از آنچه او را آرزو باشد از انواع گوشتها .
* ( يَتَنازَعُونَ فِيها كَأْساً ) * از يكديگر مىگيرند ( 14 ) و اصل منازعت مخاصمت باشد يعنى به سرعت چنان كه ( 15 ) پندارى مىربايند . كأسا ( 16 ) انايى كه در او خمر باشد ، و تا در او خمر نباشد آن را كأس نخوانند ، چنان كه خان ( 17 ) را تا بر او ( 18 ) طعام نبود آن را مائده نخوانند . * ( لا لَغْوٌ فِيها ) * ، قتاده گفت : در او باطل نباشد ، مقاتل حيّان گفت : در او فضول نباشد [ 59 - ر ] . سعيد مسيّب گفت : در او ( 19 )
هامش
( 1 ) . كا چه .
( 2 ) . كا : نگيرد .
( 3 ) . آد ، كا ، گا را .
( 4 ) . آد ، كا ، گا : باشد .
( 5 ) . آد ، گا نكند .
( 6 ) . آد ، كا ، گا : عقاب .
( 7 ) . آد ، گا : كند .
( 8 ) . آج اللَّه .
( 9 ) . آد ، گا : ديگرى .
( 10 ) . كا و گوشت .
( 11 ) . آد ، گا : كه هرگاه كا : كه هر يك .
( 12 ) . آد ، گا : كنند .
( 13 ) . آد ، گا : او .
( 14 ) . آد ، گا در آن جا كاسى .
( 15 ) . كا ، گا : چنان مىگيرند كه .
( 16 ) . كا ، گا يعنى .
( 17 ) . كذا : در اساس و آج آد و ديگر نسخه بدلها : خوان .
( 18 ) . آد : را كه بر او گا : را كه در او .
( 19 ) . اساس : در ، با توجّه به آج و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد .