ايمان ، يعنى همچو ( 1 ) پدران ايمان آوردند على الفعل و الفاعل و ذرّيّت به لفظ واحد . آنگه در « ذرّيّت » خلاف كردند : مدنيان اوّل بى « الف » خواندند بناى مرفوع على الفاعليّة ، و دوم به « الف و كسر « تا » على الجمع في محلّ نصب ، و شاميان هر دو به « الف » خواندند [ اوّل مرفوع ، دوم مكسور ، و اين اختيار يعقوب است ، و ديگران بى « الف » خواندند ] ( 2 ) هر دو على لفظ الواحد [ 57 - پ ] اوّل مرفوع التّاء و دوم منصوب التّاء ، و اين اختيار ابو عبيده ( 3 ) است .
آنگه مفسّران در معنى آيت خلاف كردند . بهرى گفتند معنى آن است كه مؤمنان و آنان كه تابع ايشانند از فرزندانشان ( 4 ) به ايمان ما فرداى قيامت ( 5 ) فرزندان را به پدران در رسانيم و اينان را از ايشان باز نداريم ، و اگر چه درجهء فرزندان در ايمان و اعمال صالحه به درجهء پدران نباشد ( 6 ) ، از اين جهت هيچ نقصان نكنيم ، آنچه حاصل باشد ايشان را به استحقاق بدهيم ، و آنچه مستحق نباشد به فضل بدهيم تا به ديدار يكديگر ( 7 ) شادمانه ( 8 ) باشند كه از جمله مسرّت و مبرّت و كرامت تمام و سرور ( 9 ) و حبور آن است كه پدران و فرزندان به يك جاى باشند .
قولى ديگر آن است ( 10 ) : * ( وَالَّذِينَ آمَنُوا ) * ، مؤمنان و فرزندان بالغ ايشان كه مؤمن باشند ما فرزندان هر يك را از ايشان از پدران و فرزندان كه اطفال باشند و استحقاق ( 11 ) ندارند به ياران خود در رسانيم و الحاق كنيم بتفضّل . * ( وَما أَلَتْناهُمْ ) * و از پدران هيچ باز نگيريم براى آن كه ما بر فرزندان فضلى كرده باشيم . قول اوّل روايت سعيد جبير است از عبد اللَّه عبّاس ، و قول دوم ( 12 ) روايت ضحّاك است از
هامش
( 1 ) . آج ، آد ، گا : همچون .
( 2 ) . اساس : ندارد ، با توجّه به آج و ديگر نسخه بدلها افزوده شد .
( 3 ) . كا ، گا : ابو عبيد .
( 4 ) . آد ، كا ، گا : ايشان .
( 5 ) . آد ، گا آن .
( 6 ) . آج و ديگر نسخه بدلها و .
( 7 ) . آد ، گا : ايشان .
( 8 ) . آد ، كا ، گا : شادمان .
( 9 ) . آج ، آد ، گا : و تمامى سرور .
( 10 ) . آد ، گا كه .
( 11 ) . آج ، كا ، گا : استحقاقى .
( 12 ) . گا : دويم .