عبد اللَّه عبّاس .
قوله : * ( وَما أَلَتْناهُمْ ) * ، ابن كثير خواند به كسر « لام » من الت يألت ، و باقى قرّاء به فتح « لام » من الت يألت ، يقال : الت يألت و الات ( 1 ) يليت ( 2 ) اذا نقص ، و اين فعل متعدّى است به دو مفعول چنان كه نقص ، يقال : نقصه حقّه و مفعول اوّل « هم » داشت ( 3 ) ، و دوم قوله : * ( مِنْ شَيْءٍ ) * ، المعنى شيئا من عملهم و « من » اوّل تبيين راست ، و دوم زيادت لتأكيد النفى ، و قال الشّاعر فى الألت .
ابلغ بني ثعل عنّي مغلغلة [ 58 - ر ]
جهد الرّسالة لا ألتا و لا كذبا
و قوله : * ( وَما أَلَتْناهُمْ مِنْ عَمَلِهِمْ ) * ، ضميرها راجع است الى قوله : * ( وَالَّذِينَ آمَنُوا ) * . سعيد جبير روايت كرد از عبد اللَّه عبّاس كه رسول - عليه السلام - گفت :
خداى تعالى فرزندان مؤمنان را به درجهء پدران ( 4 ) برساند ، و اگر چه دون ايشان باشند در اعمال تا چشم ايشان به يكديگر روشن باشد . آنگه اين آيت بخواند :
* ( وَالَّذِينَ آمَنُوا ) * الاية ، آنگه گفت : آنچه به فرزندان دهيم از پدران وضع نكنيم . هم عبد اللَّه عبّاس روايت كرد از رسول - عليه السلام - كه او گفت : چون مؤمن ( 5 ) به درجهء خود رسيد ، گويد ( 6 ) : بار خدايا ! مادر و پدرم ( 7 ) و ( 8 ) فرزندان من كجااند و حال ايشان چيست ؟ گويند : ايشان را اعمال آن نيست ( 9 ) كه اين جا رسند ، گويد ( 10 ) :
بار خدايا ! اگر ايشان را به من نرسانى ، مرا به ايشان رسان ( 11 ) ، خداى تعالى فرمايد تا ايشان را نزديك او آرند ( 12 ) ، آنگه اين آيت بخواند :
هامش
( 1 ) . آد ، كا ، گا : ولأت .
( 2 ) . آد ، كا ألتا و الات يليت .
( 3 ) . آد ، كا ، گا : است .
( 4 ) . آج : پدرشان .
( 5 ) . كا : چون اهل بهشت .
( 6 ) . كا : رسند ، گويند .
( 7 ) . كا : مادران و پدران .
( 8 ) . آد ، گا اهل .
( 9 ) . آد ، كا ، گا : ايشان آن عمل ندارند .
( 10 ) . آد ، گا : آنگه گويد كا : گويند .
( 11 ) . آج : اگر ايشان راى با من رسانى كا : ايشان راى به ما رسان .
( 12 ) . آد ، كا ، گا : برند .