شبانه روز باران ( 1 ) آيد بر زمين تا مردم از گورها برخيزند ( 2 ) . اين « واوها » جمله و او قسم است ، [ 56 - ر ] و انّ جواب قسم است . حق تعالى سوگند خورد به اين چيزها كه عذاب خداى تعالى واقع و نازل و حاصل خواهد شد و آن را دافعى و مانعى نيست ( 3 ) ، كس باز نتواند داشت ( 4 ) . جبير بن مطعم گفت : به مدينه آمدم تا با رسول - عليه السلام - سخنى گويم در باب اسيران روز بدر . اتّفاقا ( 5 ) وقت صبح به مدينه رسيدم ، رسول - عليه السلام - نماز بامداد مىكرد ( 6 ) ، « وَالطُّورِ » مىخواند چون با آن جا ( 7 ) رسيد كه خداى تعالى مىگويد : * ( إِنَّ عَذابَ رَبِّكَ لَواقِعٌ ، ما لَه مِنْ دافِعٍ ) * نزديك آن بود ( 8 ) كه دلم شكافته شود از خوف و محبّت اسلام در دلم شد و چنان گمان بردم كه از جاى نخيزم تا عذاب فرود نيايد ( 9 ) ايمان آوردم از ترس ( 10 ) خداى تعالى . هشام بن حسّان گفت : من و مالك دينار در نزديك ( 11 ) حسن بصرى رفتيم .
مردى مقرى حاضر بود و اين سوره آغاز كرد ، چون اين جا رسيد حسن بگريست و حاضران بگريستند و مالك دينار چندانى بگريست و بر سر و روى زد كه بى هوش گشت .
* ( يَوْمَ تَمُورُ السَّماءُ مَوْراً ) * ، مفسّران گفتند : ( 12 ) بگردد و چنان كه آسيا بگردد ، و اهلش را بگرداند چنان كه كشتى كه بر وى فرا نهند ( 13 ) . و عبارت مفسّران مختلف است : عبد اللَّه عبّاس گفت : تدور دورانا ( 14 ) . قتاده گفت : تتحرّك ، عطاء
هامش
( 1 ) . كا : آب .
( 2 ) . آد ، گا انّ عذاب ربّك لواقع .
( 3 ) . آد ، كا ، گا ماله من دافع .
( 4 ) . آد ، كا ، گا : داشتن .
( 5 ) . آج ، كا : اتّفاق .
( 6 ) . آد ، كا ، گا و سورهء .
( 7 ) . آد ، كا ، گا : به اين جا .
( 8 ) . آد ، گا : نزديك بود .
( 9 ) . آد ، گا : آيد و .
( 10 ) . آد ، گا : خوف .
( 11 ) . آد ، گا : نزد .
( 12 ) . آج ، آ ، گا آسمان .
( 13 ) . آج ، آد ، گا : فراز نهند كا : بر روى فراز نهند
( 14 ) . آد ، كا ، گا : دورا .