زمين كنّى ( 1 ) و پوششى نبود آنگه به روزگار ( 2 ) طوفان فرمود تا با آسمان بروند در خبر است كه چون رسول - عليه السلام - مكّه بگشاد يكى از زنان او خواست تا به شب در كعبه رود ، بنو شيبه رها نكردند و گفتند به شب رها نكنيم اگر خواهى تا به روز خالى كنيم براى تو ( 3 ) ، او بيامد و با رسول شكايت كرد ، رسول - عليه السلام - گفت : عادت نيست كه كسى به شب در آن جا شود كه اين خانه در برابر بيت المعمور است چنان كه اگر سنگى ( 4 ) از آن جا بيوفتد مثل بر بام كعبه آيد هر روز هفتاد هزار فرشته در او ( 5 ) شوند كه تا قيامت با آن جا نشوند ( 6 ) و لكن برو ( 7 ) تو و صواحبات تو و در حجر ( 8 ) نماز كنى كه آن از كعبه است . بيامد و آن جا نماز كرد و مىگفت در كعبه رفتم برغم ( 9 ) آن كه مرا منع كرد . امّا قوله « معمور » ، آن خواست كه آبادان است به كثرت زايران و نماز كنندگان و طواف كنان .
حسن بصرى گفت : البيت المعمور خانهء كعبه است كه او بيت الحرام است و اوّل خانه كه در زمين نهادند براى عبادت و معمور است به مردمان و خداى تعالى آن را هر سال عمارت كند .
* ( وَالسَّقْفِ الْمَرْفُوعِ ) * و آسمانه ( 10 ) برداشته ، يعنى آسمان دنيا كه بمنزلت سقف است زمين را ، نظيره [ 55 - ر ] قوله : وَجَعَلْنَا السَّماءَ سَقْفاً مَحْفُوظاً ( 11 ) .
* ( وَالْبَحْرِ الْمَسْجُورِ ) * ، مجاهد و ضحّاك و شمر بن عطيّه ( 12 ) و محمّد بن كعب و اخفش گفتند : يعنى تافته بمنزلت تنور تافته ، و از اين جا مسجر گويند تنور اشاب ( 13 )
هامش
( 1 ) . آد ، گا : ركنى .
( 2 ) . آد ، گا : در روزگار كا : در وقت .
( 3 ) . آد ، گا : اگر خواهى براى تو روز خالى كنيم .
( 4 ) . كا در افكند .
( 5 ) . آد ، گا ، كا : در آن جا .
( 6 ) . آد ، گا : تا قيامت ديگر نوبه به ايشان نرسد .
( 7 ) . آد ، گا : برويد .
( 8 ) . كا : حجره .
( 9 ) . كا : بر رغم .
( 10 ) . همهء نسخه بدلها : آسمان .
( 11 ) . سورهء انبياء ( 21 ) آيهء 32 .
( 12 ) . آج ، كا : سمر بن عطيّه .
( 13 ) . آج : آسياب آد ، گا : آشيب كا : اشيب . اشاب ، تواند بود كه به معنى سپيد باشد .