و قال گفت يعنى فرعون : * ( ساحِرٌ أَوْ مَجْنُونٌ ) * ، أى ( 1 ) هذا ، اين موسى يا جادوست [ 49 - پ ] يا ديوانه . ابو عبيده گفت : « أو » به معنى « واو » است براى [ آن كه ] ( 2 ) او موسى را به هر دو قذف كرد لقوله : آثِماً أَوْ كَفُوراً ( 3 ) .
خَذْناه وَجُنُودَه ما بگرفتيم فرعون را و لشكر او را و در دريا انداختيم ايشان را . هُوَ مُلِيمٌ و او مستحقّ ملامت بود .
* ( وَفِي عادٍ ) * ، عطف است بر آنچه رفت من قوله : * ( وَفِي الأَرْضِ ) * ( 4 ) ، و في نوح ( 5 ) ، و في عاد آيات ( 6 ) و ادلَّة ( 7 ) نيز ( 8 ) در عاد و قصّهء ايشان آياتى و علاماتي و دليلهايى هست .
* ( إِذْ أَرْسَلْنا عَلَيْهِمُ الرِّيحَ الْعَقِيمَ ) * چون بفرستاديم بر ايشان بادى عقيم و آن [ بادى ] ( 9 ) بود كه ميغ پراگنده كند و برگ بريزاند از درخت در وقت خزان ، و ضدّ او لاقح ( 10 ) بود .
* ( ما تَذَرُ مِنْ شَيْءٍ أَتَتْ عَلَيْه إِلَّا جَعَلَتْه كَالرَّمِيمِ ) * ، گفت : رها نكرد هيچ چيز را كه بر او آمد الَّا و او را چون استخان ( 11 ) پوسيده و چوب پوسيده كرد چون گياهى خشك . قتاده گفت : چون درخت پوسيده . ابو العالية گفت : چون خاك كوفته .
عبد اللَّه عبّاس گفت : كالشىء الهالك مانند چيزى هلاك شده . يمان ( 12 ) گفت :
هامش
( 1 ) . كا : إنّ .
( 2 ) . اساس : ندارد خواستن ، با توجّه به آج و ديگر نسخه بدلها : افزوده شد .
( 3 ) . سورهء دهر ( 76 ) آيهء 24 .
( 4 ) . سورهء ذاريات ( 51 ) آيهء 20 .
( 5 ) . آد ، گا : موسى .
( 6 ) . كا : ندارد .
( 7 ) . آد ، كا : ندارد .
( 8 ) . آد ، كا ، گا : يعنى .
( 9 ) . اساس : ندارد ، با توجّه به آج و ديگر نسخه بدلها افزوده شد .
( 10 ) . اساس : لاقى ، كا : لاحق ، با توجّه به آج و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد .
( 11 ) . آج و ديگر نسخه بدلها : استخوان .
( 12 ) . اساس ، آج : يمام ، با توجّه به آد و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد .