وَ بَنَيْنا فَوْقَكُمْ سَبْعاً شِداداً ( 1 ) . عبد اللَّه عمر گفت : مراد آسمان هفتم است ( 2 ) .
* ( إِنَّكُمْ ) * ( 3 ) ، جواب قسم است سوگند با آسمان به اين صفت كه ياد كرد كه شما كه اهل مكّهاى ( 4 ) در قول مختلفى ( 5 ) ، يعنى اقوال شما با يكديگر نمىماند در قرآن و در محمّد ( 6 ) . يكى مىگويد از شما كه : او ساحر است ( 7 ) ، يكى مىگويد :
شاعر است ( 8 ) ، يكى مىگويد : كاهن است ( 9 ) ، يكى مىگويد : ديوانه است . و در قرآن قول شما هم ( 10 ) مختلف است ، يكى مىگويد : كلام بشر است ( 11 ) ، يكى مىگويد : فسانهء ( 12 ) پيشينگان است ، يكى مىگويد فرا بافتهء ( 13 ) اوّلينان است ، يكى مىگويد : آموختهء سلمان است ، يكى مىگويد : القاى شيطان است . و گفتند : مراد مقتسماناند كه جَعَلُوا الْقُرْآنَ عِضِينَ ( 14 ) - و تفسير اين برفته است در سورة الحجر ، و گفتند : مراد آن است كه بعضى مقرّى ( 15 ) و بعضى منكرى ( 16 ) و بعضى مؤمن و بعضى كافر و بعضى مصدّق و بعضى مكذّب ، يعنى اين همه اختلاف و اقوال متفاوت است محال ( 17 ) است كه همه حق باشد ، تنبيه است ايشان را بر نظر و تفكّر تا انديشه كنند و حق از اين ميانه بجويند تا هلاك نشوند .
* ( يُؤْفَكُ عَنْه مَنْ أُفِكَ ) * ، آنگه گفت : برگردانند از اين قرآن [ آن را كه برگردانند .
در معنى او چند قول گفتند : يكى آن كه عرب اهل مكّه و قريش مىبرگردانند از
هامش
( 1 ) . سورهء نبأ ( 78 ) آيهء 12 .
( 2 ) . آج : مراد آسمان هفتم است آد ، گا عبد اللَّه عباس گفت : مراد هفت آسمان است .
( 3 ) . آد ، كا ، گا * ( لَفِي قَوْلٍ مُخْتَلِفٍ ) * .
( 4 ) . آج و ديگر نسخه بدلها : مكّهايد .
( 5 ) . آج و ديگر نسخه بدلها : مختلفايد .
( 6 ) . آج هم مختلف است .
( 11 - 9 - 8 - 7 ) . آج ، آد ، گا و .
( 10 ) . آد ، گا : و در قرآن هم قول شما .
( 12 ) . آد ، آج ، كا ، گا : افسانهء .
( 13 ) . آد ، كا ، گا : فرو بافتهء .
( 14 ) . سورهء حجر ( 15 ) آيهء 91 .
( 15 ) . آد ، گا : مقرّيد .
( 16 ) . آد ، كا ، گا : منكر .
( 17 ) . آد ، گا : متفاوت و متناقض محال .