عبد اللَّه عباس گفت : خداى تعالى رسول را بفرستاد به شهادت : ( ان لا إله الا الله ) ، چون تصديق كردند نماز فرمود ايشان را ، چون تصديق كردند روزه فرمود ايشان را ، چون تصديق كردند زكات فرمود ، چون تصديق كردند حج فرمود و جهاد فرمود ، و دين تمام بكرد به ولايت امير المؤمنين ( 1 ) - عليه السلام - و ذلك قوله : الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي ( 2 ) .
و قوله : * ( لِيَزْدادُوا إِيماناً مَعَ إِيمانِهِمْ ) * ، اى ، تصديقهم بالشرايع بعد تصديقهم باللَّه و رسوله [ 290 - ر ] ضحاك گفت : يقينا مع يقينهم ، كلبى گفت : اين در حديبيه بود كه گفت : لَقَدْ صَدَقَ اللَّه رَسُولَه الرُّؤْيا بِالْحَقِّ ( 3 ) .
* ( وَلِلَّه جُنُودُ السَّماواتِ وَالأَرْضِ ) * ، و خداى راست لشكرهاى آسمانها و زمين گفتند : انصار دين حق را خواست تا انتقام كشند از اعداى دين . و گفتند : معنى آن است كه همه لشكرها بندگان اواند . * ( وَكانَ اللَّه عَلِيماً حَكِيماً ) * ، و خداى تعالى دانا و محكم كار است .
* ( لِيُدْخِلَ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِناتِ ) * - الاية . قتاده گفت از انس مالك كه چون اين آيت آمد ، * ( لِيَغْفِرَ لَكَ اللَّه ما تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَما تَأَخَّرَ ) * ، و اين آنگاه آمد ( 4 ) كه رسول - عليه السلام - بازگشت از حديبيه رنجور و دلتنگ از آن كه كافران او را در مكه نگذاشتند . چون آيت آمد رسول - عليه السلام - گفت : آيتى فرو ( 5 ) آمد بر من كه دوست تر است بنزديك من ( 6 ) از دنيا و هر چه در دنياست . رسول - عليه السلام - آيات بر صحابه خواند ، گفتند ( 7 ) : هنيئا مريئا ( 8 ) يا رسول اللَّه ! اين نصيب تو است نصيب ما چيست ؟ خداى تعالى آيت فرستاد : * ( لِيُدْخِلَ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِناتِ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الأَنْهارُ ) * ، و نيز تا مؤمنان گروندگان ( 9 ) را به بهشتهايى برد كه زير درختان ( 10 ) آبها روان باشد . * ( خالِدِينَ فِيها ) * ، هميشه در آن جا باشند . * ( وَيُكَفِّرَ عَنْهُمْ سَيِّئاتِهِمْ ) * ، و سيئات و گناهانشان از ايشان مكفر كند ( 11 ) و بيامرزد ، و معنى اسقاط عقاب آن باشد به
هامش
( 1 ) . آج ، ما ، گا ، آد ، لا ، افزوده : على .
( 2 ) . سورهء مائده ( 5 ) آيهء 3 .
( 3 ) . سورهء فتح ( 48 ) آيهء 27 .
( 4 ) . آج ، ما ، گا ، لا ، آد : آنگه بود .
( 5 ) . آج ، ما ، گا ، لا ، آد : فرود .
( 6 ) . ما : دوستر دارم .
( 7 ) . گا ، آد : صحابه گفتند .
( 8 ) . آج ، ما ، لا ، افزوده : لك .
( 9 ) . آج ، ما ، گا ، آد : گرويدگان .
( 10 ) . آج ، ما : در زير درختان او ، لا : در زير درختان .
( 11 ) . آب ، آج ، ما : كنند .