رسول - عليه السلام - در اين سال صلح كرد با سهيل ( 1 ) بن عمرو ، و امير المؤمنين ( 2 ) - عليه السلام - ميان ايشان نامه ( 3 ) نوشت و آن قصت برفته است ، سال ديگر مكه بگشاد ( 4 ) .
قوله : * ( لِيَغْفِرَ لَكَ اللَّه ) * ، در اين لام خلاف كردند كه به چه متعلق است . حسن بصرى گفت : اين لام قسم است كه مفتوح باشد ديگر جاها و لكن چون قسم از كلام بيوفگند ( 5 ) ، لام را مكسور بكرد ، و فعل را منصوب ، تشبيها بلام « كى » ، و التقدير :
و اللَّه ليغفرن اللَّه لك ما تقدم . حسين بن الفضل گفت : تعلق دارد به قوله : وَاسْتَغْفِرْ لِذَنْبِكَ وَلِلْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِناتِ ( 6 ) ليغفر لك اللَّه و ليدخل المؤمنين و المؤمنات .
محمد بن جرير گفت ، تعلق دارد به قوله : إِذا جاءَ نَصْرُ اللَّه ( 7 ) الى قوله : وَاسْتَغْفِرْه إِنَّه كانَ تَوَّاباً ( 8 ) ، ليغفر لك اللَّه .
و اين همه اقوالى است بعيد و متعسف ، چه اين اقوال خلاف ظاهر است و در آيت و ظاهر او دليلى نيست بر اين حذف و تقدير . و آنچه معتمد است و موافق ظاهر و لايق نسق آيت ، آن است كه گفته شود بنزديك بيان « ليغفر لك الله من ذنبك ما تقدم و ما تأخر » .
بدان كه در اين چند قول گفتند : عطاء خراسانى گفت : ما تقدم من ذنبك يعنى گناه پدرت آدم . و ما تأخر ، گناه امتت . و اين چيزى نيست براى آن كه آدم همچون او معصوم است از گناه ، او را گناهى نيست بر حقيقت چنان كه بيان كرديم در قصت آدم . بعضى دگر گفتند : ما تقدم آن گناه كه در جاهليت كردى پيش از اسلام و آن گناه كه پس نبوت كردى . بعضى ديگر گفتند : آن گناه كه پيش از فتح مكه كردى و از آن گناه كه پس از آن كردى . بعضى ديگر گفتند : آن گناه كه در روزگار گذشته كردى و ، آنچه هنوز نكردى .
و اين اقوال همه بد است ( 9 ) براى آن كه قول آنان است كه گناه بر پيغامبر ( 10 ) روا دارند [ 288 - پ ] و ما بيان كردهايم كه گناه بر پيغامبران روا نيست ، نه صغيره نه
هامش
( 1 ) . اساس : شهيد ، به قياس با نسخهء آج ، تصحيح شد .
( 2 ) . آج ، ما ، گا ، لا ، آد ، افزوده : على .
( 3 ) . آج ، ما ، گا ، لا ، آد : صلح نامه .
( 4 ) . آج ، ما ، لا ، آد ، افزوده : و در مكه رفت ، گا : به مكه رفت .
( 5 ) . آج ، ما ، گا ، لا ، آد : بيفگند .
( 6 ) . سورهء محمد ( 47 ) آيهء 19 .
( 7 ) . سورهء نصر ( 110 ) آيهء 1 .
( 8 ) . سورهء نصر ( 110 ) آيهء 3 .
( 9 ) . ما : بد نيست ، گا ، آد : همه خوب نيست .
( 10 ) . ما : پيغامبران .