ابو العاليه و سفيان بن عيينه گفتند : آيت پيوسته است به آنچه پيش اوست ، يعنى بدان كه مفزع و ملجايى نيست عند قيام الساعة ، جز به خداى تعالى .
* ( وَاسْتَغْفِرْ لِذَنْبِكَ ) * ، و آمرزش خواه از خداى براى ( 1 ) گناهت . گفتند : گناه امت خواست ، و گفتند : به گناه ( 2 ) ، ترك مندوبات خواست على التوسع و المجاز . و گفتند : الذنب اليه ( 3 ) ، چنان كه شرح او بيايد پس از اين - ان شاء اللَّه . * ( وَلِلْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِناتِ ) * ، و براى جملهء مؤمنان از مردان و زنان .
عبد اللَّه بن سرجس گويد ، در نزديك رسول شدم ، گفتم : غفر اللَّه لك يا رسول اللَّه ! خداى تو را بيامرزد . يكى از حاضران گفت : اى رسول اللَّه ! اين مرد براى تو آمرزش مىخواهد ، گفت : رواست . گفت : خداى تعالى مىگويد : * ( وَاسْتَغْفِرْ لِذَنْبِكَ وَلِلْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِناتِ ) * .
ابو هريره روايت كرد [ 278 - ر ] كه ، رسول - صلى اللَّه عليه و آله - گفت : هر كه او چيزى نيابد كه به صدقه بدهد ، گو برو استغفار كن براى مؤمنان كه استغفار براى مؤمنين و مؤمنات صدقه است .
* ( وَاللَّه يَعْلَمُ مُتَقَلَّبَكُمْ وَمَثْواكُمْ ) * ، و خداى عالم است به بازگشت شما در زمين و مقام ( 4 ) [ و منزل شما ، بر او هيچ پوشيده نيست . عكرمه گفت : بازگشت ] ( 5 ) شما از اصلاب پدران و مقام شما در ارحام مادران . و گفتند : * ( مُتَقَلَّبَكُمْ ) * ، گشتن شما در زمين و مقام شما در گور ، اين قول عبد اللَّه عباس و ضحاك است . ابن جرير گفت :
* ( مُتَقَلَّبَكُمْ ) * ، گشتن شما به روز در كارها ، * ( وَمَثْواكُمْ ) * ، و مقام شما به شب براى آرام .
آنگه بگفت كه ، مؤمنان چه حرص مىنمايند بر وحى و چه اشتياق ؟ گفت ، مىگويند مؤمنان : * ( لَوْ لا نُزِّلَتْ سُورَةٌ ) * ، اى هلا ، چرا سورتى فرو نمىآيد استبطاء للوحى ؟ گفتند : مراد سورتى است كه در او ذكر جهاد باشد . * ( فَإِذا أُنْزِلَتْ سُورَةٌ مُحْكَمَةٌ ) * ، چون سورتى محكم آيد به امر و نهى . قتاده گفت : سورت محكم ، هر آن سورتى باشد كه در او ذكر جهاد باشد ، و هيچ سورت بر منافقان از اين سختر ( 6 ) نباشد .
* ( وَذُكِرَ فِيهَا الْقِتالُ ) * ، و در آن سورت ذكر قتال كرده باشد ( 7 ) ، * ( رَأَيْتَ ) * ، تو بينى آنان را كه
هامش
( 1 ) . لا : بر .
( 2 ) . گا ، آد : از گناه .
( 3 ) . آج ، ما ، گا ، لا ، آد ، افزوده : خواست .
( 4 ) . آج ، ما ، گا ، آد : به مقام .
( 5 ) . اساس و آب ، افتادگى دارد ، از آج افزوده شد .
( 6 ) . آج ، گا ، لا ، آد : سختتر .
( 7 ) . آج ، گا ، آد : باشند .