هر بينتى ( 1 ) كه هر كه بر او رود و كار كند بر او ، به مطلوب و مقصود رسد در دين ، آن را شريعت خواندند . * ( فَاتَّبِعْها ) * ، متابعت كن آن را ، و متابعت [ 240 - ر ] هواى جاهلان مكن . و اين آنگه بود كه ايشان رسول ( 2 ) دعوت كردند با دين خود .
* ( إِنَّهُمْ لَنْ يُغْنُوا عَنْكَ مِنَ اللَّه شَيْئاً ) * ، كه ايشان از تو هيچ غنا نكنند و در پيش كار تو بنايستند . * ( وَإِنَّ الظَّالِمِينَ بَعْضُهُمْ أَوْلِياءُ بَعْضٍ ) * ، و آنان كه كافراند بعضى دوستان بهرىاند و به يكديگر اوليتراند و متناصراند و يكديگر را يارى دهند . * ( وَاللَّه وَلِيُّ الْمُتَّقِينَ ) * و خداى تعالى يار پرهيزكاران است .
* ( هذا بَصائِرُ لِلنَّاسِ ) * ، اين بصيرتها و ادلت است كه مردم به آن را حق ببينند ، * ( وَهُدىً وَرَحْمَةٌ ) * ، و بيانى و لطفى و رحمتى و نعمتى است از خداى تعالى گروهى را كه ايشان متيقن باشند و شاك نباشند و بر حقايق واقف باشند .
أَمْ حَسِبَ الَّذِينَ اجْتَرَحُوا السَّيِّئاتِ ، يا گمان مىبرند آنان كه اكتساب سيئات كردهاند كه ما ايشان را همچون مؤمنان خواهيم كردن كه عمل صالح كنند و ايشان را به يك منزلت فرو خواهيم آوردن و تسويت كردن ميان اينان و ايشان . آنگه وصف كرد كافران را ، گفت : راست است زندگانى و مرگ ايشان . و وجود و عدم ايشان در باب قلت خير ، سَواءً مَحْياهُمْ وَمَماتُهُمْ ، كوفيان خواندند الا أبو بكر : سَواءً ، به نصب ، على اضمار فعل دل عليه الظاهر ، و التقدير : بل نجعلهم ( 3 ) سواء محياهم و مماتهم ، اى نجعلهم ( 4 ) مستوية المحيا و الممات ، مفعول دوم جعل باشد ، و باقى قرا به رفع خواندند بر خبر مبتدا ، اى ، محياهم و مماتهم مستويان . و اعمش در شاذ خواند : سواء محياهم و مماتهم ، بنصب « تا » على الظرف ، اى ، فى محياهم و مماتهم ، اى ، مدة حياتهم و موتهم . و معنى آن كه ايشان فى حالتى الحيوات و الموت ملعون و مذموم و مستحق [ 241 - ر ] ذم و عقاب باشند . ساءَ ما يَحْكُمُونَ ، گفت : بد حكم مىكنند اين كافران در اين پنداشت بد و گمان خطا .
گفتند ، سبب نزول ( 5 ) آيت آن بود كه كافران گفتند : اگر اين كه شما مىگويى حق است از بعث و نشور و ثواب و سراى آخرت ( 6 ) هم ما را بهتر باشد ، چنان كه اين
هامش
( 1 ) . آج : نيتى .
( 2 ) . آج ، ما ، گا ، لا ، آد ، افزوده : را .
( 3 ) . آج ، ما ، گا ، آد : بهرى .
( 4 ) . آج : يجعلهم .
( 5 ) . ما ، گا ، آد ، افزوده : اين .
( 6 ) . گا ، آد : و عقاب در سراى آخرت حق است .