از ايشان گويند : بار خدايا ! اين مرا در دنيا دعوت كرد باطاعت تو و طاعت رسول تو و امر كرد به خير و نهى كرد از شر ، و خبر داد مرا از اين روز و از اين مقام . خداى تعالى گويد : نيك برادر و نيك دوست و نيك صاحبى تو او را و او تو را . چون يكى از آن دو كافر بميرد ، با پيش خداى شود ، گويد : بار خدايا ! فلان مرا منع كرد از طاعت تو و طاعت رسول تو و مرا شر فرمود و از خير نهى كرد و گفت : مرا » مرجعى و بازگشتى نيست با خداى . خداى تعالى گويد : بد برادر بود ( 2 ) و بد ( 3 ) دوست و بد ( 4 ) رفيق بود او تو را .
آنگه گفت : * ( يا عِبادِ ) * ( 5 ) ، و التقدير يقال لهم : يا عبادى ، ايشان را گويند : اى بندگان من ! * ( لا خَوْفٌ عَلَيْكُمُ الْيَوْمَ وَلا أَنْتُمْ تَحْزَنُونَ ) * ، امروز بر شما هيچ خوفى و ترسى نيست و نه نيز اندوهگن شوى .
معتمر ( 6 ) بن سليمان گفت : شنيدم در خبر كه فرداى قيامت كه خلقان از گورها برخيزند ، هيچ كس نباشد كه نه ترسنده و اندوهناك بود تا منادى ندا كند : * ( يا عِبادِ لا خَوْفٌ عَلَيْكُمُ الْيَوْمَ وَلا أَنْتُمْ تَحْزَنُونَ ) * چون بشنوند همه [ 218 - پ ] اميد در بندند چون بشنوند در عقب آيت : ( 7 ) * ( الَّذِينَ آمَنُوا بِآياتِنا وَكانُوا مُسْلِمِينَ ) * ، كافران طمع ببرند ، مومنان و مسلمانان طمع در بندند .
آنگه ايشان را گويد ( 8 ) : * ( ادْخُلُوا الْجَنَّةَ ) * ، و در آيت قول ( 9 ) محذوف است ، و التقدير يقال : لهم ادخلوا الجنه ، به بهشت روى شما و زنان شما كه همچون شما مؤمنات و مسلمات ( 10 ) بودند . * ( تُحْبَرُونَ ) * ، در محل حال است از فاعل ، اى ، محبورين مسرورين ، شاد باز كردگان ، ( 11 ) خرم باز كردگان ، ( 12 ) يقال : حبرته و سررته ، فهو محبور و مسرور . و حبور ، خرمى باشد كه بر روى پديد آيد و روى گشاده كند ، و اشتقاقه من التحبير و هو التحسين . و الحبر : الثوب الحسن و الحبر : الهيئة الحسنة . و
فى الحديث : يخرج
هامش
( 1 ) . آج ، ما ، لا : ما را .
( 2 ) . ما : بد دو برادر بوديد .
( 4 - 3 ) . ما افزوده : دو .
( 5 ) . اساس ، آب ، گا ، لا ، آد : عبادى ، كه با توجه به قرآن مجيد تصحيح شد .
( 6 ) . آج ، آد : معمر .
( 7 ) . گا ، آد : چون در عقب آن اين آيت بشنوند .
( 8 ) . آج ، ما ، گا ، آد : گويند .
( 9 ) . آج : قولى .
( 10 ) . ما ، گا ، لا ، آد : مؤمنان و مسلمانان .
( 11 ) . آج ، ما : شادمان كردگان ، لا : شاد كردگان ، گا : شادان ، آد : شادمان و خرمان .
( 12 ) . ما : خورم باز كردگان ، گا : خرمان .