* ( وَيَعْفُوا عَنِ السَّيِّئاتِ ) * ، عفو كند از سيئات . اين دليل است بر آن كه توبه اسقاط عقاب نكند و قبول توبه ضمان ثواب باشد بر اوا ( 1 ) ، نه اسقاط عقاب . چنان كه اصحاب وعيد گفتند ، آن است كه اگر چنان بودى تكرار بودى و معنى هر دو لفظ يكى بود ( 2 ) ، و در دوم فايدت نبودى . ديگر آن كه اگر توبت اسقاط عقاب كردى بر سببى نماندى كه خداى عفو كردى . ديگر آن كه اگر توبه به اسقاط عقاب كردى بر سبيل وجوب - چنان كه گفتند - خداى نگفتى بر سبيل تمدح و منت : * ( وَيَعْفُوا عَنِ السَّيِّئاتِ . وَيَعْلَمُ ما تَفْعَلُونَ ) * ( 3 ) ، و داند آنچه كنند ( 4 ) . حق تعالى به اين دو كلمت خلق را اوميد داد و بترسانيد ، گفت : * ( وَيَعْفُوا عَنِ السَّيِّئاتِ ) * ، تا اوميد نبرند . و گفت : * ( وَيَعْلَمُ ما تَفْعَلُونَ ) * ( 5 ) ، تا آمن ( 6 ) نشوند . و حمزه و كسايى و خلف و حفص عن عاصم ، « تفعلون » خواندند به « تا » خطاب ، و باقى قرا به « يا » خبرا عن الغائب .
سعيد بن المسيب روايت كرد از ابو هريره كه ، رسول - صلى اللَّه عليه و آله ( 7 ) - گفت :
ان اللَّه تعالى افرح بتوبة عبده المؤمن من الضال الواجد و من العقيم الوالد و من الظمان الوارد
، خداى تعالى به توبهء بندهء مؤمن شادتر باشد از آن كه گم كرده به يافته ، و زن نازاينده به فرزند ، و تشنه به آب سرد .
و هر كه او توبهء نصوح كند ، خداى تعالى [ 188 - پ ] گناه او از ياد كرام - الكاتبين ببرد و از بقاع زمين .
* ( وَيَسْتَجِيبُ الَّذِينَ آمَنُوا ) * ، گفت : و نيز اجابت كند دعاى مؤمنانى كه عمل صالح كنند ، يقال : اجاب و استجاب بمعنى ، قال ( 8 ) :
فلم يستجبه عند ذاك ( 9 ) مجيب
اين قول بيشتر مفسران است و لايق به سياقت آيت اين است . بعضى ديگر گفتند : فعل مؤمنان است ، و اجابت به معنى طاعت است ، يعنى مؤمنان ، خداى را طاعت دارند و فرمان برند . * ( وَيَزِيدُهُمْ مِنْ فَضْلِه ) * ، و خداى ايشان را از فضل خود و ( 10 )
هامش
( 1 ) . اساس و آب : بروا / براوا ، بر او .
( 2 ) . آج ، ما ، لا : بودى .
( 5 - 3 ) . اسا ، آب ، آج ، ما ، لا : يفعلون ، با توجه به قرآن مجيد تصحيح شد .
( 4 ) . گا ، آد : كنيد .
( 6 ) . آج ، ما ، گا ، لا ، آد : ايمن .
( 7 ) . ما : عليه السلام .
( 8 ) . آد ، افزوده : الشاعر .
( 9 ) . آج ، ما ، گا ، آد : ذلك .
( 10 ) . آج ، ما ، آد : ندارد ، لا : بر .