توبه كنند . نظيره قوله : وَلا يُؤْذَنُ لَهُمْ فَيَعْتَذِرُونَ ( 1 ) . * ( وَلا هُمْ يُسْتَعْتَبُونَ ) * ، اى لا يمكّنون من إرضاء اللَّه ، و ايشان را استرضا نكنند ، يعنى تمكين نكنند از آنچه توبه كنند و رضاى خدا حاصل كنند و نيز ايشان را تمكين نكنند از آن كه با دنيا آيند و توبه كنند و رضاى خداى حاصل كنند و نه نيز ايشان را تمكين كنند از آن كه با دنيا آيند و توبه و رضاى خداى حاصل كنند ( 2 ) و اين آيت دليل است بر بطلان مذهب نجّار ، و آن كه گويد در قيامت تكليف باشد و خلقان مكلَّف باشند و ايمان و توبه قبول كنند چه آنجا خلقان ملجأ باشند و با إلجاء تكليف نبود ، و بر اين مذهب لازم آيد كه هيچ كافر و فاسق به دوزخ نشود براى آن كه چون بهشت و دوزخ و منافع و مضارّ آن بينند ملجأ شوند به توبه و ايمان ، توبه كنند و ايمان آرند لا محال و همه به بهشت شوند .
* ( وَإِذا رَأَى الَّذِينَ ظَلَمُوا الْعَذابَ ) * ، و نيز ظالمان چون عذاب بينند و دوزخ عيان شود ايشان را بعد از آن كه به خبر شنيده باشند ، از ايشان تخفيف عذاب نكنند و نه نيز ايشان را مهلت دهند ( 3 ) و اين آيت نيز دليل بر بطلان آن مذهب است .
* ( وَإِذا رَأَى الَّذِينَ أَشْرَكُوا شُرَكاءَهُمْ ) * ، گفت : و چون ( 4 ) مشركان شريكان خود را يعنى بتان را كه عبادت كرده باشند بينند ، * ( قالُوا ) * ، گويند : * ( رَبَّنا ) * ، خداى ما ! * ( هؤُلاءِ ) * ، اينان انبازان مااند در عبادت تو كه ما اينان را خواندهايم و پرستيده بدون تو . * ( فَأَلْقَوْا إِلَيْهِمُ الْقَوْلَ ) * ، ايشان جواب دهند و گويند : دروغ مىگوى ، ما شما را دعوت نكرديم با إلهيّت خود و عبادت خود و شما را نگفتيم ما را پرستى ؟ * ( إِنَّكُمْ لَكاذِبُونَ ) * ، شما در اين دعوى دروغزنى ، يقال : ألقيت إليه القول إذا خاطبته و إلقاء القول ، عبارة عن الكلام لأنّه يلفظه ( 5 ) عن فيه أى يرميه .
* ( وَأَلْقَوْا إِلَى اللَّه يَوْمَئِذٍ السَّلَمَ ) * ، اى الاسلام ، و بيندازند ايشان آن روز به خداى اسلام و استسلام ، يعنى كافران روز قيامت به خداى ايمان آرند و گردن نهند و
هامش
( 1 ) . سورهء مرسلات ( 77 ) آيهء 36 .
( 2 ) . چنين است نسخه اساس و ظاهرا معنى عبارت مكرّر شده است .
( 3 ) . همهء نسخه بدلها بجز قم : و نيز ايشان را مهلت ندهند .
( 4 ) . همهء نسخه بدلها بينند .
( 5 ) . آط ، آز ، آب ، آج ، لب : يلفظ .