لعلَّكم تسلمون بفتح التّا و اللام ، من السّلامة ، تا مگر شما سلامت يا بى از آفت سرما و گرما ( 1 ) و آفت كالزار ( 2 ) . و اين از روى معنى نكوست جز كه از ( 3 ) شواذّ قرآن است .
* ( فَإِنْ تَوَلَّوْا ) * ، آنگه گفت : اگر اينان روى برگردانند از تو از فرمان تو عدول كنند و اعراض نمايند . * ( فَإِنَّما عَلَيْكَ الْبَلاغُ الْمُبِينُ ) * ، بر تو هيچ تاوان نيست انّما بر تو بلاغ و بيان است ، بر تو آن است كه برسانى و بيان كنى از آن پس آنچه ايشان كنند از كفر و نافرمانى ، و بال آن بر ايشان است آنگه ايشان را وصف كرد ، گفت : * ( يَعْرِفُونَ نِعْمَتَ اللَّه ثُمَّ يُنْكِرُونَها ) * ، ايشان نعمت خداى مىشناسند ( 4 ) ، و ليكن جحود و انكار مىكنند . سدّى گفت : مراد به نعمت اين جايگه ( 5 ) رسول است - صلَّى اللَّه عليه و على آله ( 6 ) . مجاهد گفت مراد اين نعمتهاست كه در اين سورت بر شمرده است . ايشان گفتند : اين خود ما راست بهرى موروث و بهرى مكتسب . كلبى گفت ايشان گفتند چون رسول - عليه السلام - اين نعمتها بر ايشان شمرد كه اين از خداى است ايشان گفتند : از خداى است و لكن به شفاعت خدايان ما [ 100 - ر ] . عون عبد اللَّه ( 7 ) گفت :
اين آن است كه يكى از ما گويد : لو لا فلان ، اگر نه فلان بودى ( 8 ) ، اضافت نعمت خداى با ديگران كنند . * ( وَأَكْثَرُهُمُ الْكافِرُونَ ) * ( 9 ) ، و بيشترينهء ايشان كافراند ( 10 ) .
* ( وَيَوْمَ نَبْعَثُ ) * ، آنگه بر سبيل تهديد و وعيد گفت رسول را ( 11 ) و مراد امّت ( 12 ) : ياد كن اى محمّد آن روز كه ما برانگيزيم از هر امّتى و قرنى گواهى ، يعنى پيغامبرانشان .
را . مراد روز قيامت است ، نظيره : فَكَيْفَ إِذا جِئْنا مِنْ كُلِّ أُمَّةٍ بِشَهِيدٍ ( 13 ) ، - الآية .
* ( ثُمَّ لا يُؤْذَنُ لِلَّذِينَ كَفَرُوا ) * ، آنگه دستورى ندهند كافران را در آن كه عذرى خواهند يا
هامش
( 1 ) . همهء نسخه بدلها : گرما و سرما .
( 2 ) . همهء نسخه بدلها : كارزار .
( 3 ) . آط ، آب ، لب : جز از ، آب ، آز ، : جز آن كه .
( 4 ) . همهء نسخه بدلها و مىشناسند .
( 5 ) . آج ، لب : آن جايگه .
( 6 ) . آط ، آب ، آج ، لب : عليه السلام .
( 7 ) . همهء نسخه بدلها : عون بن عبد اللَّه .
( 8 ) . آط ، آب ، آز ، آج ، لب و اگر نه فلان بودى .
( 9 ) . اساس ، قم ، آط ، آب ، آز ، آب : الكاذبون كه با توجه به ضبط قرآن مجيد تصحيح شد .
( 10 ) . اساس ، قم ، آط ، آب ، آز ، آج : دروغزناند كه مطابق است با معنى كاذبون با توجّه به نسخهء لب تصحيح شد .
( 11 ) . همهء نسخه بدلها : تذكير كرد رسول را .
( 12 ) . همهء نسخه بدلها گفت .
( 13 ) . سورهء نساء ( 4 ) آيه 41 .