حرام چنان باشد كه يكى از ايشان دوستتر دارد اگر سنگ خورد از آن كه درمى از حرام به ( 1 ) دست دارد ( 2 ) يا نه در ره طاعت صرف كند يا از حق منع كند يا خازن آن باشد تا به وقت مرگ . ايشان آنان باشند كه اگر خداى با ايشان مناقشت كند عذاب كند ايشان را و اگر عفو كند ايشان را برهند . و طبقهء سهام ( 3 ) آنان باشند كه ، جمع مال دوست دارند از حلال و حرام و منع كنند آن را از واجبات ، اگر نفقه كنند ، اسراف كنند و اگر ( 4 ) امساك كنند به ( 5 ) بخل و احتكار كنند ، ايشان آنان باشند كه ، دنيا زمام دلهاى ايشان را به دست گرفته باشد تا ايشان را به دوزخ رساند . * ( وَالْباقِياتُ الصَّالِحاتُ ) * ، و آن اعمال نيك كه بماند .
مفسّران خلاف كردند در « باقيات صالحات » ، عبد اللَّه عبّاس و عكرمه و مجاهد گفتند : سبحان اللَّه و الحمد للَّه و لا إله الَّا اللَّه و اللَّه اكبر است . چون بنده اين كلمات گويد ، گناه از او ريختن گيرد ، چنان كه برگ از درخت . اين خبر ، ابو الدّردا روايت كرد از رسول - صلَّى اللَّه عليه و على آله . عبد اللَّه [ 165 - پ ] [ عمر ( 6 ) ، و سعيد بن المسيّب و عطاء بن ابى رباح گفتند : « باقيات صالحات » ، آن است كه بنده گويد :
سبحان اللَّه و الحمد للَّه و لا إله الَّا اللَّه و اللَّه اكبر و لا حول و لا قوّة الَّا باللَّه ( 7 ) . خالد بن عمران روايت كرد كه : يك روز رسول - عليه السّلام - بيرون آمد و صحابه را گفت :
خذوا جنتكم
، سپرها برگيرى . گفتند : يا رسول اللَّه ! دشمنى حاضر آمده است ؟
گفت : نه ، و لكن سپرهايى كه شما را از دوزخ نگاه دارد . گفتند : يا رسول اللَّه ! و آن سپر ( 8 ) كدام است ؟ گفت :
سبحان اللَّه و الحمد للَّه و لا إله الَّا اللَّه و اللَّه اكبر و لا حول و لا قوّة الَّا باللَّه ،
كه اين كلمات مقدّماتند و معقّباتند و مجنّباتند ( 9 ) و باقيات صالحاتند ابو سعيد خدرىّ از رسول - عليه السّلام - روايت كرد كه او گفت : باقيات صالحات بسيار گوى . گفتند : باقيات صالحات كدام است ؟ گفت : ملَّت است . گفتند : آن چيست ؟ گفت : ملَّت است ، تا چهار بار بگفت ، آنگه [ گفت ] ( 10 ) : تكبير و تهليل و
هامش
( 1 ) . مل : در .
( 2 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز مل : آرد .
( 3 ) . قم : سوم ، مل : سيوم ، آط ، آب ، آز ، آج ، لب : سيم .
( 4 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز قم و مل نه .
( 5 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز قم و مل : و .
( 6 ) . از اين جا ، اساس افتادگى دارد ، از قم آورده شد .
( 7 ) . سورهء كهف ( 18 ) آيهء 39 .
( 8 ) . آط ، آب : سپرها .
( 9 ) . قم ، آب : مجنّتان ، كه با توجّه به معنى نسخهء آط ، تصحيح شد .
( 10 ) . از آط ، آورده شد .