مقام كردند . او راست غيب ( 1 ) آسمانها و زمين . چه نيك مىبيند ( 2 ) و نيك مىشنود ، نيست ايشان را جز او ( 3 ) يارى و انباز نگيرد ( 4 ) در حكم خود كسى را
قوله تعالى : * ( الْحَمْدُ لِلَّه الَّذِي أَنْزَلَ عَلى عَبْدِه الْكِتابَ ) * ، گفت : سپاس خداى را كه كتاب قرآن بر بندهاش محمّد انزله ( 5 ) كرد ، * ( قَيِّماً ) * ، اى مستقيما ، در كلام تقديم و تأخيرى هست و تقدير آن است كه : انزل على عبده الكتاب قيّما و لم يجعل له عوجا .
و * ( قَيِّماً ) * ( 6 ) ، حال است از كتاب و او حال باشد از مفعول .
* ( وَلَمْ يَجْعَلْ لَه عِوَجاً ) * ، و اين كتاب را كژيى نكرد . و در معنى « قيّم » ، دو قول گفتند : يكى آن كه راستى است كه در او كژيى نيست و دگر معنى آن كه « قيّم » بر دگر كتابها كه حكم مىكند به تصديق آن ، و در بعضى قراءت آمد : * ( أَنْزَلَ عَلى عَبْدِه الْكِتابَ وَلَمْ يَجْعَلْ لَه عِوَجاً ) * ، و لكن جعله * ( قَيِّماً ) * . و « عوج » ، گويند آن را كه بنتوان ديدن ( 7 ) ، كالدين و الامر و عوج فى العصا و الحايط بفتح العين * ( لِيُنْذِرَ بَأْساً شَدِيداً ) * ، تا بترساند خلقان را از عذابى ( 8 ) سخت از نزديك او [ 152 - پ ] . * ( مِنْ لَدُنْه ) * ، ابو بكر خواند عن عاصم تنها : * ( مِنْ لَدُنْه ) * ، به اسكان « دال » با اشمام ضمّه و كسر « نون » و « ها » و « يا » ى در لفظ از پسها . * ( وَيُبَشِّرَ الْمُؤْمِنِينَ الَّذِينَ يَعْمَلُونَ الصَّالِحاتِ ) * ، و بشارت دهد مؤمنانى ( 9 ) را كه عمل صالح و كار نيكو كنند . * ( أَنَّ لَهُمْ ) * ، به آن كه ايشان را خواهد بودن مزدى نيكو يعنى ثواب بهشت . و محلّ انّ مع اسمها و خبرها نصب است بوقوع البشارة عليه ، چه او متعدّى بود به دو مفعول ، يقال : بشّرته كذا و بكذا . * ( ماكِثِينَ فِيه أَبَداً ) * ، و ايشان در آن مقيم باشند هميشه كه آن را زوال نبود از ايشان و ايشان را فنا نبود از آن . و نصب * ( ماكِثِينَ ) * ، اى مقيمين ، بر حال است از فعلى مقدّر در لهم ، اى تحصّل ( 10 ) لهم و تثبّت ( 11 ) ، و شايد كه عامل در او اجرا حسنا باشد و التّقدير : يؤجرون اجرا حسنا ماكثين فيه ابدا .
هامش
( 1 ) . قم : نهان .
( 2 ) . قم به او .
( 3 ) . همهء نسخه بدلها : از فرود او .
( 4 ) . قم : و نه انباز گيرد ، آج ، لب : نه انبازى .
( 5 ) . آط ، آب ، آز ، آج ، لب : انزال .
( 6 ) . قم : واو .
( 7 ) . آط ، آب ، آز ، آج ، لب : بنتوان ديد .
( 8 ) . آب ، آز : عذاب سخت .
( 9 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز مل : مؤمنان .
( 10 ) . مل : حصل ، لب : يحصل .
( 11 ) . آط ، آب ، آز ، آج ، لب : ثبت .