ايمنى ( 1 ) از آن كه در اقصاى بلاد معارضهء قرآن آورده باشند ، و لكن به ما نرسيده باشد ، يا ( 2 ) اگر انسيان نياوردند چرا نشايد تا جنّيان آورده باشند ؟ جواب آن است كه گوييم :
امّا اگر در بعضى بلاد آورده بودندى ممكن نبودى كه به ما نرسيده بودى . از توفّر ( 3 ) دواعى به نشر و اذاعت آن چنان كه اين محالات و جزافات ( 4 ) كه گفتهاند چون :
فصول و غايات و مانند آن .
و امّا حديث جنّيان : ما وجود ايشان به سمع دانيم همان سمع آمد و ما را ايمن كرد به اين آيت از آن كه ايشان اين قرآن را معارضه آورده باشند ، بقوله : * ( قُلْ لَئِنِ اجْتَمَعَتِ الإِنْسُ وَالْجِنُّ ) * - الايه .
* ( وَلَقَدْ صَرَّفْنا لِلنَّاسِ ) * ، و ما بگردانيديم براى مردمان [ در ] ( 5 ) اين قرآن از هر گونه مثلها .
در او دو قول گفتند : يكى آن كه هر نوع مثل زديم تا مكلَّفان معتبر و متّعظ شوند ، و قولى ديگر آن است كه : ما اين قرآن را به انواع فرستاديم ، از حكم و امثال و مواعظ ( 6 ) قصص و اخبار و ( 7 ) نواهى تا فايدهء او عامّ بود ، جز آن است كه بيشترين مردمان ابا كردند و سر باز زدند ، الَّا آنان كه كافر باشند و جحود كنند .
* ( وَقالُوا لَنْ نُؤْمِنَ لَكَ حَتَّى تَفْجُرَ لَنا مِنَ الأَرْضِ يَنْبُوعاً ) * ، عكرمه روايت كند از عبد اللَّه عبّاس كه ( 8 ) : عتبه و شيبه پسران ربيعه و ابو سفيان بن حرب و نضر بن الحارث و ابو البخترىّ بن هشام و اسود بن المطَّلب و زمعة بن الاسود ( 9 ) و الوليد بن مغيره و ابو جهل ابن هشام و عبد اللَّه بن ابى اميّة بن خلف و العاص بن وائل و نبيه ( 10 ) و منبّه پسران حجّاج مجتمع شدند در پس خانه ( 11 ) پس از آن كه آفتاب فرو شد . و گفتند : كس ( 12 ) فرستى تا محمّد حاضر آيد تا با او سخن گوييم و او را عذر برانگيزيم . كس فرستادند كه اشراف قوم تو مجتمع شدهاند و مىخواهند تا با تو سخن گويند ، رسول - عليه السّلام -
هامش
( 1 ) . قم : امنى .
( 2 ) . قم : آط ، مل ، آج ، لب : تا .
( 3 ) . آج ، لب : توفير .
( 4 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز لب : خرافات .
( 5 ) . با توجه به معنى از نسخه بدلها افزوده شد .
( 6 ) . همهء نسخه بدلها و .
( 7 ) . قم ، آب ، آز اوامر .
( 8 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز قم و مل گفت .
( 9 ) . آط ، آج ، لب : ربيعة بن الاسود .
( 10 ) . اساس : بدره ، با توجه به نسخهء قم و اتفاق نسخ ، تصحيح شد .
( 11 ) . همهء نسخه بدلها كعبه .
( 12 ) . همهء نسخه بدلها : كسى .